۲۷ سپتامبر ۲۰۲۶ ـ بر اساس پژوهش جدیدی که در نشست سالانهٔ انجمن اروپایی مطالعهٔ دیابت (EASD) در میلان ایتالیا (۲۸ سپتامبر تا ۲ اکتبر) ارائه می‌شود، تغییر در ترکیب باکتری‌های روده می‌تواند یک هشدار زودهنگام برای دیابت نوع ۲ (T2D) باشد.

تحلیل داده‌های صدها هزار نفر، صدها تغییر در ترکیب میکروبیوم روده (جامعه‌ای از میکروارگانیسم‌های ساکن در دستگاه گوارش) را شناسایی کرد که می‌توان آن‌ها را حتی پیش از بروز هرگونه تغییر در شاخص‌های قند خون تشخیص داد.

نویسندگان این مطالعه از ایتالیا و بریتانیا می‌گویند این یافته‌ها این احتمال را مطرح می‌کند که از ترکیب میکروبیوم روده برای شناسایی افراد در معرض خطر دیابت نوع ۲ استفاده شود؛ افرادی که ممکن است بیشترین بهره را از تغییر سبک زندگی ببرند. این امر می‌تواند از تلاش‌های سلامت عمومی برای کاهش نرخ تشخیص دیابت نوع ۲ حمایت کند.

دیابت و پیش‌دیابت (وضعیتی که در آن سطح قند خون بالاتر از حد نرمال است اما به اندازه کافی بالا نیست که دیابت طبقه‌بندی شود) با استفاده از آزمایش‌هایی مانند HbA1c، گلوکز پلاسمای ناشتا و تست تحمل گلوکز خوراکی تشخیص داده می‌شوند که سطح بالای قند خون را شناسایی می‌کنند. با این حال، این آزمایش‌ها برای شناسایی افرادی که سطح قند خون نرمال دارند اما در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ هستند، استفاده نمی‌شوند؛ در عوض، خطر ابتلا با عواملی مانند سن، جنسیت، شاخص توده بدنی (BMI) و سابقه خانوادگی ارزیابی می‌شود.

پروفسور تیم اسپکتور، از نویسندگان مطالعه و از بنیان‌گذاران علمی سازمان ZOE[1]، گفت: «این یافته‌های اخیر گام بزرگی در درک چگونگی ارتباط مستقیم میکروبیوم روده با بیماری‌های متابولیک است. شناسایی این تغییرات میکروبی شفاف، پیش از آنکه سطح قند خون وخیم‌تر شود، می‌تواند منجر به مداخلات زودهنگام از طریق انتخاب‌های غذایی و سبک زندگی و همچنین گزینه‌های درمانی برای پیشگیری از دیابت نوع ۲ شود.»

مطالعات قبلی مجموعه ای از ارتباطات قوی را میان دیابت نوع ۲ و میکروبیوم روده یافته بودند، اما نتوانسته بودند به‌طور مداوم باکتری‌های کلیدی یکسانی را در جمعیت‌های بزرگ شناسایی کنند. برای شفاف‌سازی این موضوع، دکتر گابریل بالدانتزی از آزمایشگاه متاژنومیک محاسباتی، پروفسور نیکولا سگاتا از دانشگاه ترنتو در ایتالیا و همکارانشان در بریتانیا، داده‌های متاژنومیک (توالی‌های  DNAباکتری‌های ساکن در روده) و اطلاعات سلامت بیش از ۲۰۰,۰۰۰ بزرگسال در بریتانیا و ایالات متحده را بررسی کردند.

این مطالعه شامل ۲۲۹,۰۲۵ نفر (۷۳.۸ درصد زن، با میانگین سنی ۵۰ سال) بود. از این میان، ۳,۶۲۷ نفر مبتلا به دیابت نوع ۲ و ۱۴,۰۲۲ نفر مبتلا به پیش‌دیابت بودند. مابقی افراد (۲۱۱,۳۷۶ نفر) دارای قند خون نرمال (نورموگلیسمیک) بودند.

پژوهشگران پس از کنترل متغیرهای سن، جنسیت و BMI، تعداد ۷۸۹ گونه باکتری مرتبط با دیابت نوع ۲ را شناسایی کردند. از این تعداد، ۱۶۸ گونه در افراد مبتلا به این بیماری در سطوح بالاتر و ۶۲۱ گونه در سطوح پایین‌تر وجود داشتند. برای نمونه، باکتری  Enterocloster bolteaeدر افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ فراوان‌تر بود؛ این گونه می‌تواند اسپور تولید کند و پیش‌تر با سلامت ضعیف‌تر قلبی‌عروقی و متابولیک مرتبط دانسته شده بود. در مقابل، گونه‌ای دیگر به نام  Romboutsia timonensisدر افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ فراوانی کمتری داشت. برخی از گونه‌های دیگر نیز هنوز ناشناخته بودند، به این معنا که هرگز در آزمایشگاه استخراج یا کشت داده نشده‌اند.

این تغییرات به‌ویژه در افرادی که داروهای دیابت مصرف می‌کردند مشهود بود، اما در افراد مبتلا به دیابت که دارو مصرف نمی‌کردند نیز رخ داده بود. تیم تحقیق همچنین دریافت که ۵۸۷ گونه از این ۷۸۹ گونه با وضعیت پیش‌دیابتی (در افراد بدون مصرف دارو) مرتبط هستند.

پژوهشگران سپس بررسی کردند که آیا این الگوی میکروبی در افرادی که پیش‌دیابت یا دیابت ندارند اما در معرض خطر هستند نیز وجود دارد یا خیر. آن‌ها داده‌های متاژنومیک ۱۳۵,۰۹۳ نفر از افراد با قند خون نرمال را با خوانش‌های قند خون که دو ساعت پس از غذا گرفته شده بود، مقایسه کردند. قند خون پس از غذا به‌طور موقت بالا می‌رود؛ اگر این سطح بالا باقی بماند، معمولاً نشانه‌ای از پاسخ ضعیف عضلات به انسولین (مقاومت به انسولین) است که اولین گام در مسیر دیابت نوع ۲ محسوب می‌شود. افرادی که قند خونشان بیش از حد معمول بالا می‌ماند، با احتمال بیشتری دارای همان الگوی باکتریایی دیده شده در دیابت نوع ۲ بودند. در طول مطالعه، مشخص شد که با افزایش مقاومت به انسولین، تغییرات در میکروبیوم روده شدیدتر می‌شود.

محققان تصریح کردند که تحلیل میکروبیوم نباید جایگزین آزمایش‌های استاندارد تشخیص دیابت یا پیش‌دیابت شود. در عوض، میکروبیوم روده می‌تواند اطلاعات تکمیلی درباره خطر ابتلا به دیابت در کنار عوامل شناخته‌شده‌ای مانند سن، جنسیت، BMI و سابقه خانوادگی ارائه دهد. پایش تغییرات میکروبیوم روده در طول زمان می‌تواند بازخورد مهمی برای افراد در معرض خطر باشد.

دکتر بالدانتزی، گفت: «می‌دانیم که تغییر سبک زندگی، مانند رژیم غذایی و فعالیت بدنی، می‌تواند از بروز دیابت نوع ۲ جلوگیری کرده یا آن را به تأخیر بیندازد. اما مردم اغلب متوجه نمی‌شوند که این تغییرات در حال اثرگذاری هستند، مگر اینکه شاید کاهش وزن را حس کنند. اگر بتوانیم تغییرات اولیه در میکروبیوم روده را شناسایی کنیم و به فرد نشان دهیم که در مسیر درستی قرار دارد، این می‌تواند منبع قدرتمندی برای انگیزه ادامه دادن باشد.»

دکتر سگاتا، دانشمند مسئول این مطالعه، افزود: «باید تأکید کنم که این نتایج مدیون حجم بی‌سابقه جمعیت مورد مطالعه در  ZOEو همچنین پیشرفت‌های ما در روش‌های محاسباتی برای تفسیر داده‌های متاژنومیک است. در واقع، بسیاری از گونه‌های باکتریایی که بخشی از امضای میکروبی دیابت هستند، گونه‌هایی می‌باشند که در حال حاضر کاملاً ناشناخته‌اند و ما آن‌ها را برای اولین بار مستقیماً از داده‌های متاژنومیک شناسایی کرده‌ایم؛ به عبارت دیگر، آن‌ها برای علم جدید هستند.»

منبع:

https://medicalxpress.com/news/2026-09-gut-microbiome-reveal-diabetes.html