۲۹سپتامبر ۲۰۲۵ – در مطالعه‌ ای که اخیراً در نشریهPharmaceuticals منتشر شده است، پژوهشگران نقش گیاه چایا را در مدیریت دیابت مرور کرده ‌اند. گیاهان دارویی به ‌طور فزاینده ‌ای مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته ‌اند، زیرا می ‌توانند در تولید مواد غذایی و داروها برای پیشگیری و درمان بیماری‌ های مزمن به کار روند. بیماری‌ های غیرواگیر مانند دیابت، سرطان و بیماری ‌های قلبی از جمله علل اصلی ناتوانی و مرگ در سراسر جهان هستند و نیازمند مراقبت مستمرند. در مکزیک، بیش از ۱.۵میلیون مورد بیماری‌ های غیرواگیر در نیمه اول سال ۲۰۲۱ گزارش شده است. این کشور دارای حدود ۴۵۰۰گونه گیاهی است، اما تنها حدود ۵ درصد ازآن‌ ها از نظر دارویی بررسی شده‌ اند. چایا گیاهی (اسفناج درختی) کمتر شناخته ‌شده با فواید بالقوه فراوان است، اما اطلاعات کافی درباره ترکیبات زیست ‌فعال آن وجود ندارد.

در این مطالعه، پژوهشگران نقش چایا را در کنترل دیابت بررسی کردند. ابتدا جستجوی جامعی در پایگاه‌ های داده PubMed، Science Direct، Web of Science، Scielo،  Google ScholarوDialnet  انجام دادند و مطالعات مرتبط با جنبه‌های دارویی، سابقه ی مصرف سنتی و تغذیه ‌ای چایا را انتخاب کردند.

اطلاعات طب سنتی و فیتوشیمی گیاه چایا

چایا گونه ‌ای اهلی و بدون خار از گیاه Cnidoscolus aconitifolius است که با نام‌ های «کویلیت» یا «اسفناج درختی» نیز شناخته می‌ شود و منشأ آن مناطق مایایی در قاره آمریکا است. ساقه و برگ ‌های این گیاه حاوی پروتئین، مواد معدنی (کلسیم، فسفر، سدیم، روی، مس، منگنز، منیزیم و...) و ویتامین ‌ها (بتاکاروتن، رتینول، اسید آسکوربیک، نیاسین، تیامین و ریبوفلاوین) هستند.

میزان پروتئین این گیاه بیش از ۵ درصداست و هفت مورد از ۹اسید آمینه ضروری را داراست. همچنین میزان فیبر خام آن نیز بیش از ۲ درصداست. برگ‌ های چایا در رژیم غذایی انسان گنجانده می ‌شوند یا به ‌صورت دم ‌نوش و چای مصرف می ‌شوند. این برگ‌ ها همچنین حاوی اسیدهای چرب (پالمیتیک، استئاریک، میریستیک، لوریک، آراشیدونیک و اولئیک) و فلاون‌ هایی مانند کائمپفرول، آستراگالین و کوئرستین هستند.

از آنجایی که برگ ‌های چایا حاوی گلیکوزیدهای سیانوژنیک (به‌ ویژه لینامارین) هستند، باید قبل از مصرف پخته شوند. این مرور نشان داد که سطح سیانید هیدروژن پس از حدود پنج دقیقه پخت، به‌ طور قابل‌ توجهی پایین‌ تر از حد مجازFDA است، که مصرف آشپزی آن را در صورت آماده‌ سازی صحیح تأیید می‌ کند.

نقش در دیابت

عصاره‌ های چایا حاوی فلاونوئیدهایی مانند روتین و کوئرستین هستند که ممکن است به کاهش قند خون کمک کنند. آنتی ‌اکسیدان ‌های موجود در چایا می‌ توانند حساسیت به انسولین را افزایش دهند و عملکرد سلول‌ های بتا را از طریق کاهش استرس اکسیداتیو بهبود بخشند. مطالعات متعددی اثرات عصاره متانولیC.  chayamansa  را بر قند خون در موش‌های دیابتی بررسی کرده‌ اند.

در یک مطالعه، چندین دوز از این عصاره در موش ‌های مبتلا به دیابت القا شده با استرپتوزوتوسین(STZ)  آزمایش شد. تنها دوز ۷۰میلی‌ گرم بر کیلوگرم توانست قند خون پس از غذا را کاهش دهد، در حالی که بر قند خون ناشتا اثری نداشت. مطالعه ‌ای دیگر اثر ترکیب متفورمین با چای سیاه و سبز تهیه ‌شده ازC. aconitifolius  را در موش‌ های مبتلا به دیابت نوع ۲بررسی کرد.

گروهی که هر دو نوع چای را همراه با متفورمین مصرف کردند، بهبودهایی در قند خون ناشتا، تری ‌گلیسرید و کلسترول نشان دادند و کاهش‌ هایی در کراتینین، اوره،ALT  و AST مشاهده شد. در مطالعه‌ ای دیگر، ترکیب چایا با متفورمین اثرات متضادی داشت و سطح قند خون در بیشتر گروه‌ ها بالا باقی ماند، که نشان‌ دهنده نیاز به بررسی تداخلات دارویی-گیاهی است.

مطالعه ‌ای دیگر اثرات عصاره متانولی برگ ‌های C. aconitifolius را در موش‌ های مبتلا به دیابت القا شده با آلوکسان بررسی کرد. دوزهای مختلف این عصاره توانستند قند خون را کاهش دهند و عملکردی بهتر از داروی کلروپروپامید داشتند.

از آنجایی که بیماران دیابت نوع ۲معمولاً دچار التهاب هستند، مطالعه ‌ای خواص ضدالتهابی بخش‌های خاصی از عصاره آبی چایا را بررسی کرد. دو بخش نمونه اثرات ضدالتهابی قابل ‌توجهی نشان دادند که از عصاره خام نیز فراتر رفت. اسید فرولیک به‌ عنوان عامل اصلی این اثرات مطرح شد.

در مطالعه ‌ای دیگر، بار گلایسمی(GL)  و شاخص گلایسمی(GI)  غذاهایی مانند تامال[1] و برنج تهیه ‌شده با و بدون کویلیت ‌ها (چایا و آلاچه[2]) در ۱۰ فرد سالم بررسی شد. برنج سفید بدون کویلیت بار گلایسمی برابر با ۳۶.۱۷ و شاخص گلایسمی برابر با ۷۵.۳۵ داشت، در حالی که برنج با آلاچه بار گلایسمی و شاخص گلایسمی برابر با ۳۳.۷۴ داشت. تامال معمولی GL برابر با ۲۶.۶۵ و GI برابر با ۵۷.۳۳ داشت، در حالی که تامال تهیه‌ شده با چایا GL برابر با ۲۳.۳۶و GI برابر با ۴۶.۷۳ داشت. این داده‌ ها نشان دادند که کویلیت ‌ها می ‌توانند جایگزین‌های غذایی مفیدی باشند.

نتیجه ‌گیری

شواهد موجود از اثرات ضد دیابتی چایا حمایت می‌ کنند. عصاره‌ های متانولی چایا به‌ طور قابل ‌توجهی قند خون را در موش‌ های دیابتی کاهش می ‌دهند، در حالی که عصاره‌ های آبی علاوه بر آن، پروفایل چربی و سلامت کلی را نیز بهبود می‌ بخشند. ترکیب عصاره ‌های چایا با درمان ‌های استاندارد مانند متفورمین، هم اثرات مفید و هم متضاد نشان داده ‌اند، که نیاز به تحقیقات بیشتر برای بهینه‌ سازی استفاده از آن‌ها را برجسته می ‌کند.

در مجموع، چایا گزینه ‌ای مکمل و امیدوارکننده است؛ با این حال، انجام کارآزمایی‌ های بالینی انسانی، استاندارد سازی دوز، شناسایی دقیق ترکیبات عصاره و بررسی تداخلات دارویی ضروری است تا بتوان آن را به‌ طور روتین در درمان‌ های پزشکی به کار برد.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20250929/Scientists-test-whether-chaya-leaves-can-lower-blood-sugar-in-diabetes.aspx