۷سپتامبر ۲۰۲۵ - یک تحقیق ژنتیکی جدید که در نشریه Diabetology & Metabolic Syndrome منتشر شده است، شواهد محکمی از وجود ارتباط علّی بین دیابت نوع ۱  (T1D)و برخی بیماری ‌های خودایمنی کبد(AILDs)  ارائه داده است.

این پژوهش توسط دکتر جی یوان و همکارانش از بخش جراحی عمومی بیمارستان دانشگاهی شهر دانشگاهی دانشگاه پزشکی چونگ ‌کینگ انجام شده و به روشن شدن تعامل پیچیده میان اختلالات خودایمنی و مکانیسم‌ های بیماری ‌زای مشترک آن‌ ها کمک کرده است.

دیابت نوع ۱ و بیماری ‌های خودایمنی کبدی-از جمله هپاتیت خودایمنی (AIH)، کلانژیت صفراوی اولیه (PBC)، و کلانژیت اسکلروزان اولیه (PSC)-همگی بیماری‌ هایی هستند که توسط سیستم ایمنی بدن ایجاد می‌ شوند، جایی که سیستم دفاعی بدن به اشتباه بافت‌ های خودی را هدف قرار می ‌دهد. اگرچه مطالعات مشاهده‌ ای قبلاً به وجود ارتباط احتمالی میان دیابت نوع ۱ و بیماری‌ های خودایمنی کبدی اشاره کرده بودند، اما اینکه آیا این ارتباط ‌ها واقعاً علّی هستند یا خیر، همچنان نامشخص بود.

برای پاسخ به این پرسش، تیم تحقیقاتی از روش تصادفی‌ سازی مندلی دوطرفه [1]با استفاده از داده‌ های گسترده مطالعات ارتباط ژنومی (GWAS) بهره گرفت. این روش ژنتیکی از واریانت ‌های ارثی به عنوان شاخص‌ هایی برای ارزیابی اثرات علّی استفاده می ‌کند و عوامل مخدوش‌ کننده ی رایج در مطالعات مشاهده‌ ای را کاهش می ‌دهد. تحلیل اصلی با استفاده از روش وزن‌ دهی معکوس واریانس انجام شد و یافته‌ ها با چندین آزمون حساسیت از جمله MR-Egger، میانه وزنی،MR-PRESSO  و تحلیل‌های هم ‌مکانی(Colocalization)  اعتبارسنجی شدند.

یافته‌ های کلیدی این مطالعه به شرح زیر است:

· شواهد ژنتیکی نشان داد افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد دیابت نوع ۱ هستند، ۳۲ درصد بیشتر در معرض خطر ابتلا به هپاتیت خودایمنی قرار دارند(نسبت شانس یا OR= 1.32).

· این ارتباط در روش‌ های تحلیلی مختلف ثابت بود و در یک گروه مستقل نیز تأیید شد.

· یک رابطه دوطرفه بین دیابت نوع ۱ و کلانژیت صفراوی اولیه مشاهده شد: دیابت نوع ۱خطر ابتلا به PBC را افزایش داد(OR= 1.10 ) و در مقابل،PBC  نیز خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ را بالا برد(OR=1.13).

· این ارتباط متقابل نشان ‌دهنده مکانیسم‌ های بیماری زایی مشترک است، اگرچه احتمال وجود پلیوتروپی (تأثیر چندگانه یک ژن) به‌ طور کامل رد نشده است.

· هیچ ارتباط علّی ژنتیکی بین دیابت نوع ۱و کلانژیت اسکلروزان اولیه(PSC)  یافت نشد، که نشان ‌دهنده تفاوت میان زیرگروه‌ های بیماری‌ های خودایمنی کبدی است.

· با وجود همبستگی‌ های ژنتیکی قابل توجه بین دیابت نوع ۱ و هر سه بیماری کبدی، تحلیل‌ های هم‌ مکانی نتوانستند واریانت ‌های علّی مشترک را تأیید کنند، که نشان می‌ دهد مسیرهای زیستی متفاوتی ممکن است در پس این ارتباط ‌ها وجود داشته باشند.

نویسندگان مقاله تأکید کردند که این یافته ‌ها درک فعلی از بیماری های همراه در دیابت نوع ۱را اصلاح می‌ کند. با توجه به شواهد ژنتیکی از افزایش خطر، پزشکانی که بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ را تحت نظر دارند، لازم است غربالگری برای هپاتیت خودایمنی و کلانژیت صفراوی اولیه را با دقت بیشتری انجام دهند.

پژوهشگران خاطرنشان کردند که «این کار اهمیت شناسایی خوشه ‌های خودایمنی در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱را برجسته می‌ کند، مطالعات بیشتر برای بررسی مکانیسم ها و بررسی عوامل مولکولی محرک این ارتباط ‌ها ضروری است. تحقیقات آینده با استفاده از پروفایل ‌های چند-اُمیکی و مدل‌ های تجربی می ‌تواند مسیر را برای راهبردهای پیشگیرانه و مدیریتی هدفمند هموار کند».

در پایان، پژوهشگران نتیجه ‌گیری کردند که «با اثبات پایه ژنتیکی علّی، این مطالعه فراتر از ارتباط ‌های مشاهده‌ ای ساده رفته و بینش ‌های قابل اجرایی ارائه می ‌دهد که در نهایت می ‌تواند بر پایش بالینی و مراقبت از بیماران مبتلا به اختلالات خودایمنی تأثیرگذار باشد».

منبع:

https://medicaldialogues.in/diabetes-endocrinology/news/genetic-study-links-type-1-diabetes-with-autoimmune-liver-diseases-confirms-causal-relationships-study-154498