۳۰ جولای ۲۰۲۵- با وجود اینکه متفورمین بیش از ۶۰سال است که داروی اصلی برای مدیریت دیابت نوع ۲به شمار می آید، پژوهشگران همچنان تصویر کامل و دقیقی از عملکرد آن ندارند.اکنون دانشمندان کالج پزشکی بیلور و همکاران بین المللی شان عامل جدیدی را کشف کرده اند که در اثرات بالینی متفورمین نقش دارد و آن مغز است. با کشف یک مسیر مغزی مرتبط با عملکرد ضد دیابتی این دارو، محققان امکان های جدیدی برای درمان مؤثرتر و دقیق تر دیابت یافته اند. این مطالعه در نشریه Science Advances منتشر شده است.
دکتر ماکوتو فوکودا، نویسنده اصلی مقاله و استاد تغذیه کودکان در کالج پزشکی بیلور، توضیح داد: همگان می دانند که متفورمین با کاهش تولید گلوکز در کبد، قند خون را پایین می آورد. بعضی مطالعات دیگر عملکرد آن را مرتبط با روده می دانند. اما ما مغز را بررسی کردیم چون به عنوان یک تنظیم کننده ی اصلی متابولیسم گلوکز در کل بدن شناخته می شود. ما می خواستیم بدانیم آیا مغز در اثرات ضد دیابتی متفورمین نقش دارد و اگر چنین است، مکانیسم آن چیست؟
پژوهشگران تمرکز خود را روی یک پروتئین کوچک به نامRap1 قرار دادند که در ناحیه ای خاص از مغز به نام هیپوتالاموس شکمی میانی (VMH) یافت می شود.آنها دریافتند که توانایی متفورمین در کاهش قند خون در دُزهای بالینی، به غیرفعال سازی Rap1 در این ناحیه از مغز وابسته است.
برای آزمودن این فرضیه، تیم تحقیقاتی از موش های اصلاح ژنتیکی شده استفاده کردند که فاقد Rap1در ناحیه VMH بودند.به این موش ها رژیم غذایی پرچرب داده شد تا شرایط دیابت نوع ۲شبیه سازی شود. زمانی که دوز کم متفورمین به آنها داده شد، دارو نتوانست قند خون را کاهش دهد، در حالی که داروهای دیگری مثل انسولین و محرک های GLP-1 همچنان مؤثر بودند.
برای اثبات بیشتر نقش مغز، پژوهشگران دوز بسیار کمی از متفورمین را مستقیماً به مغز موش های دیابتی تزریق کردند. نتیجه کاهش قابل توجه در قند خون بود، حتی با دوزهایی که هزاران برابر کمتر از حالت خوراکی بودند.
دکتر فوکودا ادامه داد: ما می خواستیم بدانیم که کدام یک از سلول های مغز در VMH در ایجاد اثر متفورمین نقش دارند و پس از بررسی دقیق دریافتیم که وقتی متفورمین وارد مغز می شود نورون های SF1 فعال می شوند- این نشانه ی آن است که این نورون ها مستقیماً در عملکرد این دارو دخیل هستند.
با استفاده از برش های مغزی، فعالیت الکتریکی این نورون ها ثبت شد. متفورمین بسیاری از نورونها را فعال تر کرد، اما فقط وقتی که Rap1 در آن ها حضور داشت.
در موش هایی که این نورون ها فاقد Rap1 بودند، متفورمین هیچ اثری نداشت که نشان دهنده ی ضرورت وجود Rap1 برای فعال سازیاثر متفورمین است.
دکتر فوکودا گفت: این کشف نگاه ما به عملکرد متفورمین را تغییر می دهد. حالا می دانیم که متفورمین نه تنها در کبد و روده بلکه در مغز نیز عمل می کند. ما اکنون می دانیم که در حالی که کبد و روده نیازمند دوزهای بالای دارو هستند، مغز به دوزهای بسیار پایین تر آن واکنش نشان می دهد.
گرچه داروهای ضد دیابت کمی بر مغز اثر می گذارند، این مطالعه نشان داد که متفورمین در تمام این مدت چنین کاری می کرده است. دکتر فوکودا تأکید کرد که این یافته ها درهای جدیدی را برای توسعه ی داروهایی باز می کند که مستقیماً مسیر مغزی مرتبط را هدف قرار می دهند.
او در پایان افزود:«همچنین فواید دیگری از متفورمین مانند کُند کردن روند پیری مغز، شناخته شده است، و ما قصد داریم بررسی کنیم که آیا مسیر Rap1 در مغز مسئول دیگر اثرات شناخته شده ی این دارو بر مغز نیز هست یا خیر».
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-07-reveals-brain-pathway-metformin-blood.html