6 اوت 2025- بر اساس مطالعات پیشین جهش در یک ژن واحد به نامHNF1A ، موجب بروز MODY3می شود که نوع نادری از دیابت با شروع در جوانی و منشاء ژنتیکی است. اکنون مشخص شده است که جهش های کوچک تر در همین ژن نیز رایج هستند و به طور پنهانی میلیونها نفر را به سمت دیابت نوع ۲سوق می دهند. مطالعه ای که در ژورنال Cell Metabolism منتشر شده است، علت این پدیده را روشن ساخت.
پژوهشگران مرکز تنظیم ژنوم(CRG) در بارسلونا نشان داده اند که این مشکل اساساً به سلول های بتای تولید کننده انسولین مربوط می شود. آن ها با استفاده از مدل های موش، ژنHNF1A را در بافت ها و انواع مختلف سلولی از جمله کبد، روده، و سلول های α و β پانکراس به صورت جداگانه غیرفعال کردند. نتایج نشان داد که سطح قند خون تنها زمانی تحت تأثیر قرار می گیرد که این ژن در سلول هایβ حذف شود.
ژنHNF1A ، یک فاکتور رونویسی شناخته شده است، به این معنا که وظیفه آن اتصال بهDNA و تنظیم دقیق بیان سایر ژنهاست. این مطالعه نشان داد که حذف HNF1A در سلول های β انسانی یا موشی، بیان بیش از صد ژن را تحت تأثیر قرار می دهد؛ بسیاری از این ژن ها مسئول تولید اجزای مولکولی مورد نیاز برای انتقال و آزادسازی انسولین هستند.
تیم تحقیقاتی همچنین دریافت که یکی از اهداف مستقیم HNF1A، ژن دیگری به نامA1CF است که وظیفه مونتاژ یا برش RNA را پیش از تبدیل آن ها به پروتئین بر عهده دارد. زمانی که HNF1A دچار جهش می شود، سطحA1CF به شدت کاهش می یابد و مولکول های RNA در سلول های β به طور گسترده ای دچار آشفتگی می شوند، به طوری که بین ۱۹۰۰تا ۲۳۰۰اشتباه در برش RNA مشاهده شده است.
دکتر Matías Gonzalo De Vas، یکی از نویسندگان اول این مطالعه، گفت: «وقتیHNF1A از کار می افتد، دو مشکل بطور هم زمان رخ می دهد. اول این که عملکرد صدها ژنی که به آن وابسته هستند مختل می شود که همین مسئله به تنهایی برای تضعیف ترشح انسولین کافی است، و مشکل دوم کاهش بیان ژن A1CF است که باعث می شود RNAهایی که هنوز تولید می شوند نیز به درستی برش نخورند. هر دو لایه اهمیت دارند، ضربه اول گسترده تر است و زمینه را فراهم می کند، در حالی که ضربه دوم اختلال بیشتری ایجاد می کند».
مطالعه ی سلول های پانکراس انسانی نیز تصویر مشابهی را نشان داد. در اهداکنندگان سالم، جمعیت سلول های β با فعالیت بالای HNF1A و A1CF مشاهده شد، اما در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، افزایش قابل توجهی در جمعیت سلول هایی با فعالیت پایین این دو ژن دیده شد.
دکتر ادگار برناردو، یکی دیگر از نویسندگان این مطالعه، گفت: «در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، در برابر هر سلول β با عملکرد بالا، حدود هشت سلول با عملکرد پایین یافتیم، در حالی که اهداکنندگان سالم نسبت یک به یک داشتند. این تغییر چشمگیر نشان می دهد که چگونه یک جهش واحد می تواند منجر به از دست رفتن عملکرد در کل بافت ها و اندام ها شود».
یافته های این مطالعه نقطه شروعی جدید برای درمان دیابت فراهم می آورد؛ هم برای دیابتMODY3 که حدود ۰٫۰۳ درصداز جمعیت عمومی را تحت تأثیر قرار می دهد، و هم برای دیابت نوع ۲ که به قدری گسترده شده است که بیش از یک نهم بزرگسالان، یعنی حدود ۶۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان، اکنون با آن زندگی می کنند.
بیماری هایی مانند دیستروفی عضلانی نخاعی با اصلاح پیام هایRNA درهم ریخته، قابل درمان شده اند. از آنجایی که نقص دیابت که در این مطالعه کشف شده است نیز به مشکل برش RNA مربوط می شود، در اصل می توان از همان راهبرد برای «ویرایش مجدد RNA» سلول های β استفاده کرد و یکی از علل اصلی بیماری را هدف قرار داد.
دکتر خورخه فرر، نویسنده ی مسئول این مطالعه و پژوهشگر مرکز تنظیم ژنوم و CIBERDEM، توضیح داد:« درمان های موجود برای دیابت تلاش می کنند با راهبردهای مختلف سطح قند خون را کاهش دهند، بدون آن که نقص های زیربنایی را اصلاح کنند. نقص های RNA که ما کشف کردیم قابل اصلاح هستند و هدفی نادر و روشن برای یک بیماری بسیار پیچیده ارائه می دهند».
با این حال، دیابت نوع ۲ تحت تأثیر عوامل ژنتیکی متعدد و سبک زندگی است. دکتر فرر گفت: «اکنون می توانیم بگوییم این برنامه معیوب نقش علّی دارد، اما نقص های مولکولی دیگری نیز وجود دارند که باید به آن ها پرداخته شود. این تنها یک قطعه از پازلی بزرگ تر است که باید آن ها را نیز حل کنیم».
گروه تحقیقاتی او در مرحله بعدی قصد دارد فهرستی از اجزای مولکولی زنجیره ی فرمان ژنتیکی تهیه کند تا بتواند هر پروتئین و مولکولRNA بالقوه ای را که می تواند به عنوان هدف دارویی عمل کند، شناسایی کند.
دکتر فرر در پایان گفت:«هدف این است که عملی ترین اهداف برای درمان های جدید سلول هایβ را مشخص کنیم تا بتوانیم این یافته ها را به درمان های مؤثر تبدیل کنیم».
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-08-scrambled-rna-nudges-millions-people.html