24 جولای ۲۰۲۵ - مطالعه ای به رهبری پژوهشگران دانشکده ی پزشکی دانشگاه استنفورد نشان می دهد تفاوت در واکنش های قند خون نسبت به برخی کربوهیدرات ها به وضعیت سلامت متابولیکی فرد بستگی دارد. این تفاوت ها با شرایطی مانند مقاومت به انسولین یا اختلال عملکرد سلول های بتا مرتبط هستند که هر دو از عوامل پیش برنده ی ابتلا به دیابت می باشند. یافته های این پژوهش حاکی از آن است که تنوع در پاسخ های گلوکز می تواند به رویکردهایی شخصی سازی شده برای پیشگیری و درمان پیش دیابت و دیابت منجر شود.
پروفسور مایکل اسنایدر، استاد ژنتیک در دانشگاه استنفورد، می گوید: «در حال حاضر، دستورالعمل های تغذیه ای انجمن دیابت آمریکا چندان کارآمد نیستند، زیرا همه ی افراد را به صورت یک دست و یکسان در نظر می گیرند. مطالعه ی ما نشان داد که نه تنها در میان افراد مبتلا به پیش دیابت زیرگونههایی وجود دارد، بلکه همین زیرگونه ها می توانند تعیین کنند که فرد چه غذاهایی را باید مصرف کند و از چه غذاهایی بهتر است پرهیز کند».
این مطالعه که توسط پروفسور تریسی مکلافلین، استاد غدد درون ریز، و پروفسور اسنایدر هدایت شده است، در ژورنال Nature Medicine منتشر گردید.
پاسخ های قند خون؛ دریچه ای به سلامت متابولیک
با این که دیابت بر اساس افزایش سطح قند خون (هایپرگلایسمی) تشخیص داده می شود، اما یک مسیر برای ابتلا به آن وجود ندارد. سلول های بتا در پانکراس هورمون انسولین تولید می کنند که به سلول های بدن برای تبدیل گلوکز به انرژی کمک می کند. اختلال عملکرد سلول های بتا زمانی رخ می دهد که پانکراس نتواند به اندازه کافی انسولین بسازد یا آزاد کند، و مقاومت به انسولین زمانی است که سلول ها به انسولین پاسخ نمی دهند. هر دو حالت موجب افزایش قند خون شده و به پیش دیابت یا دیابت نوع ۲منتهی می شوند.
در این مطالعه، ۵۵فرد بدون سابقه دیابت نوع ۲مورد آزمایش متابولیکی قرار گرفتند که شامل بررسی مقاومت به انسولین و عملکرد سلول های بتا، و آنالیزهای چندلایه(مولتی اومیکس) مانند سطح تری گلیسرید، متابولیت های موجود در پلاسما، عملکرد کبد و داده های میکروبیوم روده بود. از این تعداد، ۲۶نفر دچار پیش دیابت بودند که با توجه به این که یک سوم بزرگسالان آمریکایی دچار پیش دیابت هستند، دور از انتظار نبود.
آزمایش غذایی و پایش مداوم گلوکز
در این مطالعه برای شرکت کنندگان وعده هایی با اندازه مشابه از انواع مختلف کربوهیدرات ها ارسال می شد. همچنین همه ی شرکت کنندگان از دستگاه پایش مداوم گلوکز استفاده می کردند. هفت خوراک ارسال شده شامل برنج ژاسمین، نان سفید، سیب زمینی رنده شده، پاستا، لوبیا سیاه کنسروی، انگور و ترکیبی از توت ها (شامل بلک بری، توت فرنگی و بلوبری) بود. شرکت کنندگان هر غذا را دوبار در روز مصرف می کردند؛ نخستین وعده را پس از ۱۰تا ۱۲ساعت ناشتا در صبح می خوردند و واکنش قند خون آن ها طی ۳ساعت پس از وعده بررسی شد.
بسیاری از شرکتکنندگان، فارغ از وضعیت متابولیک، پس از خوردن برنج یا انگور دچار افزایش قند خون شدند. اما غذاهای حاوی بیشترین میزان نشاسته مقاوم مانند سیب زمینی و پاستا پاسخهایی داشتند که بسته به نوع اختلال متابولیکی فرد متفاوت بود. بیشترین جهش قند خون پس از مصرف پاستا در افراد دارای مقاومت به انسولین مشاهده شد، در حالی که خوردن سیب زمینی باعث جهش بیشتر در افراد دچار مقاومت به انسولین یا اختلال سلول های بتا گردید.
پروفایل های مولتی امیکسی نشان دادند افرادی که پس از خوردن سیب زمینی دچار افزایش ناگهانی(اسپایک) قند خون شدند، سطح بالایی از تری گلیسرید، اسیدهای چرب و متابولیتهای خاصی را داشتند که معمولاً در افراد با مقاومت به انسولین دیده می شود.
افزایش قند خون پس از مصرف لوبیا با متابولیسم هیستیدین و کتو مرتبط بود- یعنی وضعیتی که بدن بیشتر از چربی به جای گلوکز استفاده می کند. همچنین افرادی که پس از مصرف نان دچار افزایش قند خون شدند، بیشتر دچار فشار خون بالا یا هایپرتنشن بودند.
نشانگر زیستی احتمالی مبتنی بر نسبت سیب زمینی به انگور
بیشترین جهش های قند خون پس از مصرف سیب زمینی در شرکت کنندگانی مشاهده شد که بیشترین میزان مقاومت به انسولین را داشتند و عملکرد سلول های بتای آن ها در پایین ترین سطح بود. همه ی افراد، به درجاتی پس از مصرف انگور نیز دچار افزایش قند خون شدند. مقایسه ی پاسخ های قند خون پس از مصرف سیب زمینی در برابر انگور با میزان مقاومت به انسولین مرتبط بود و این موضوع نشان می دهد که این نسبت می تواند در آینده به عنوان یک نشانگر زیستی واقعی برای شناسایی مقاومت به انسولین مورد استفاده قرار گیرد.
پروفسور مکلافلین در این باره گفت: «چنین نشانگری می تواند بسیار مفید باشد، زیرا مقاومت به انسولین از طریق اصلاح سبک زندگی و مداخلات دارویی قابل کنترل است و می تواند خطر ابتلا به دیابت را در افراد پرخطر کاهش دهد. در حال حاضر، راه آسانی برای تشخیص این وضعیت در محیط کلینیکی وجود ندارد».
غذا خوردن با هدف جلوگیری از افزایش ناگهانی قند خون
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا مصرف فیبر، پروتئین یا چربی پیش از مصرف کربوهیدرات ها در کاهش اوج قند خون مؤثر است یا خیر. شرکت کنندگان ۱۰دقیقه قبل از مصرف برنج، از پودر فیبر نخود، پروتئین حاصل از سفیده تخم مرغ آب پز، یا چربی به صورت ماست چکیده با کمی خامه(crème fraiche) مصرف کردند. مصرف فیبر یا پروتئین قبل از برنج موجب کاهش جهش گلوکز شد، و مصرف چربی، زمان اوج پاسخ را به تأخیر انداخت. با این حال، این اثر تنها در افراد با وضعیت متابولیکی سالم- یعنی افرادی با حساسیت انسولینی و عملکرد نرمال سلول های بتا- دیده شد.
با اینکه تأثیر مصرف مقدماتی چربی، پروتئین یا فیبر در افراد دارای مقاومت به انسولین یا اختلال عملکرد سلول های بتا محدود بود، پروفسور مکلافلین و پروفسور اسنایدر معتقدند که این رویکرد ارزش بررسی های بیشتر را دارد.
پروفسور اسنایدر توصیه کرد: «مصرف کربوهیدرات ها در انتهای وعده همچنان ایده ی خوبی می باشد، حتی اگر هنوز مشخص نباشد که بهتر است قبل از آن پروتئین، چربی یا فیبر مصرف شود. توصیه ی فعلی ما این است که اول سالاد یا برگرتان را بخورید و بعد سراغ سیب زمینی سرخ شده بروید».
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-06-blood-sugar-response-carbohydrates-metabolic.html