20 اوت 2025- بر اساس مطالعه ی جدید منتشر شده در مجله ی Frontiers in Endocrinology، یک هفته روزه داری تحت نظارت پزشکی می تواند به طور موقت ساختار میکروبیوم روده افراد مبتلا به دیابت نوع ۱را تغییر دهد و آن را شبیه به افراد سالم کند. این تغییرات بدون عوارض جانبی خطرناک، منجر به بهبود سطح کلسترول و کاهش وزن شده اند.
مقدمه
دیابت نوع ۱ (T1D) بیماری پیچیده ای است که عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن نقش دارند. در سه دهه ی اخیر، شیوع این بیماری در جوامع غربی افزایش یافته که نشان دهنده ی نقش پررنگ تر عوامل محیطی در ایجاد آن است. در بیماران مبتلا به T1D، ترکیب و عملکرد میکروبیوم روده با افراد سالم تفاوت دارد؛ این تفاوت ها هم قبل از شروع بیماری و هم پس از آن مشاهده می شوند.
علاوه بر افزایش نفوذپذیری روده در دیابت نوع ۱، تفاوت های مشاهده شده در میکروبیوم روده ممکن است ناشی از عوامل خطر مشترک بین بیماری های خودایمنی (مانند دیابت نوع ۱) و اختلالات میکروبی روده باشد. این عوامل شامل نوع زایمان، رژیم غذایی، عفونت ها، مصرف آنتی بیوتیک و استرس روانی هستند.
همه ی این عوامل باعث کاهش باکتری های مفید روده و متابولیت های آن ها می شوند. برای مثال، متابولیت هایی مانند اسیدهای چرب کوتاه زنجیره (SCFA) و ترکیبات تنظیم کننده ی ایمنی، با حفظ تعادل بین سلول های T تنظیمی و سلول های التهابی Th17 به سلامت روده کمک می کنند. همچنین، این ترکیبات باعث حفظ یکپارچگی سد اپیتلیال روده می شوند و از ورود سموم و عوامل بیماری زا به بدن و جریان خون جلوگیری می کنند.
چنین تعاملات منفی در دوران اولیه زندگی ممکن است زمینه ساز رشد پاتوژنها در روده و ایجاد التهاب شوند. برخی میکروب های روده نیز ممکن است با تقلید ساختار آنتی ژنی مشابه آنتی ژنهای بدن، پاسخ خودایمنی را تحریک کنند؛ این پدیده به نام «تقلید مولکولی» شناخته می شود. برای نمونه، باکتری Parabacteroides distasonis دارای توالی مشابه با یکی از اپی توپ های مهم انسولین است و حضور آن با افزایش احتمال ابتلا به دیابت نوع ۱در موش ها و کودکان مرتبط است.
علاوه بر استفاده از انسولین، روش های درمانی دیابت نوع ۱ بر کاهش سرعت تخریب سلول های بتا با استفاده از تعدیل کننده های ایمنی و داروهای بیولوژیک تمرکز دارند. این درمان ها بسیار پرهزینه هستند، عوارض جانبی قابل توجهی دارند و مانند انسولین، نیاز به مصرف مادام العمر دارند.
روزه درمانی یک رویکرد تغذیه ای است که علائم بسیاری از بیماری های خودایمنی را بهبود می بخشد و ترکیب میکروبیوم روده را در افراد سالم تغییر می دهد. سؤال اصلی این مطالعه این بود که آیا چنین تغییراتی در بیماران دیابت نوع ۱ نیز رخ می دهد یا خیر. مطالعاتی درباره روزه داری، از جمله روزه ی ماه رمضان یا روزه ی هفت روزه تحت نظارت، نشان داده اند که این روش حداقل در برخی بیمارانT1D ایمن است. محدود کردن سوخت متابولیک می تواند به سرعت پاسخ خودایمنی را تضعیف کند و از نظر زیستی این فرضیه را قابل قبول می سازد.
در مدل های حیوانی، دوره های مکرر روزه داری باعث کاهش خطر خودایمنی، بازسازی سلولهای بتا و افزایش سلول های تنظیم کننده یT می شود. روزه داری همچنین در مطالعات حیوانی بر میکروبیوم روده تأثیر می گذارد. برای مثال، منجر به تولید بتا هیدروکسی بوتیرات می شود که یک مولکول سوخت مهم در دوره ی روزه داری است. این ماده باعث کاهش باکتری هایBifidobacteria و کاهش فعالیت التهابی Th17 در روده میشود.
گونههای مختلفی از باکتری ها در پاسخ به روزه داری دچار تغییر فراوانی می شوند. احتمال دارد که محدود کردن مواد مغذی غذایی، رشد میکروب های رودهای با توانایی متابولیکی متنوع تر را افزایش دهد و آن ها را قادر سازد تا از منابع تغذیه ای مشتق شده از بدن میزبان استفاده کنند.
یافتههای این مطالعه
در این مطالعه ی مقدماتی، ۱۹ بیمار مبتلا به دیابت نوع ۱ و ۱۰ فرد سالم (که بیشتر آنها زن بودند) شرکت داشتند. میانگین شاخص توده بدنی(BMI) در این دو گروه به ترتیب ۲۷.۷و ۲۶.۲کیلوگرم بر متر مربع بود.
دوره های طولانی روزه داری باعث تغییرات سریع در ساختار و ترکیب میکروبیوم روده بیماران دیابت نوع ۱شد و آن را شبیه به افراد سالم کرد. بلافاصله پس از پایان دوره ی روزه داری، میکروبیوم روده ی بیماران شباهت زیادی به افراد غیر دیابتی پیدا کرد، اما این تغییرات در بلند مدت پایدار نبودند. هیچ موردی از کتواسیدوز دیابتی در گروه بیماران مشاهده نشد.
در طول روزه داری، برخی از باکتری های خانواده Lachnospiraceae که با فیبر مرتبط هستند، کاهش یافتند، در حالیکه گونه هایی از همین خانواده که موکوز و گلیکوزآمینوگلیکان ها را تجزیه می کنند، به همراه برخی از اعضای خانواده Oscillospiraceae افزایش یافتند. این باکتری ها از تولیدکنندگان اصلی اسید چرب کوتاه زنجیره بوتیرات هستند و معمولاً در رژیم های غذایی غنی از فیبر رشد می کنند. بنابراین، در دوره های کم فیبر مانند روزه داری، رشد آن ها کاهش می یابد.
رژیم روزه داری در این مطالعه شامل حدود ۲۰۰کیلوکالری در روز از آب میوه و آبگوشت بود که فیبر بسیار کمی داشت. این موضوع می تواند کاهش باکتری های وابسته به فیبر و افزایش باکتری های تجزیه کنندهی موکوز را توضیح دهد.
با این حال، همه ی اعضای این خانواده ها واکنش یکسانی نشان نمی دهند. برخی گونه های تجزیهکننده ی موکوز و گلیکوزآمینوگلیکان ها در پاسخ به روزه داری افزایش می یابند، که نشان دهنده ی تغییر به سمت استفاده از منابع انرژی مشتق شده از بدن میزبان، از جمله بتا هیدروکسی بوتیراتاست.
این تغییرات میکروبی با بهبود فشار خون و سطح کلسترول مرتبط بودند. هم BMI و هم نسبت کلسترول بد به خوب(LDL به HDL) در طول دوره ی روزه داری و پس از آن بهبود یافتند. این تغییرات مشابه نتایجی بود که قبلاً در افراد غیر دیابتی گزارش شده بود.
در گروه کنترل، الگوهای پس از روزه داری مشابه بیماران دیابتی بود، اما از نظر آماری معنادار نبودند که احتمالاً به دلیل اندازهی کوچک نمونه است.
مقایسه با گروه کوچکی از بیماران اماس که دوره های روزه داری طولانی داشتند، نشان داد که در بسیاری از جنبه های میکروبیوم روده، شباهت هایی وجود دارد؛ همچنین این شباهت ها در گروه های فاقد بیماری خودایمنی نیز دیده شد.
این یافته ها نشان می دهد که اثرات روزه داری بر میکروبیوم روده مستقل از وضعیت سلامت میزبان و نوع بیماری است، اگرچه برای تأیید این موضوع به مطالعات بزرگ تری نیاز است. میکروبیوم روده به طور محافظت شده ای به روزه داری واکنش نشان می دهد، احتمالاً به این دلیل که میکروب های روده مجبور می شوند از مسیرهای متابولیکی متنوع برای استفاده از منابع انرژی بدن میزبان بهره ببرند.
در حالیکه باکتری هایی که منابع غذایی را تجزیه می کنند در دوره ی روزه داری کاهش می یابند، آن هایی که قادر به استفاده از منابع انرژی جایگزین هستند رشد می کنند. «این نشان می دهد که میکروبیوم روده، علاوه بر استفاده از بتا هیدروکسی بوتیراتبرای تغذیه ی خود، ممکن است نقش مهمی در افزایش تولید کتون در بدن میزبان در دوره های روزه داری ایفا کند».
برخی گونه های خاص که در دوره ی روزه داری افزایش می یابند، ممکن است تحمل ایمنی نسبت به محرک های محیطی ایجاد کنند و در نتیجه به کاهش التهاب کمک کنند.
نتیجه گیری
یافته های این مطالعه نشان می دهد که «روزه داری تحت نظارت پزشکی ایمن است و می تواند برای بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱مفید باشد. نتایج حاکی از آن است که ترکیب میکروبیوم روده بیشتر تحت تأثیر دسترسی به مواد مغذی قرار دارد تا وجود بیماری».
ارتباط این تغییرات با نتایج بالینی، ضرورت بررسی رابطه علّی میان تغییرات میکروبیوم روده و بهبودهای مشاهده شده در اثر روزه داری را برجسته می کند. برای درک ارزش بلند مدت روزه داری به عنوان درمان مکمل در این بیماران، تحقیقات بیشتری مورد نیاز است. همچنین، سرعت بازسازی میکروبیوم در دوره ی تغذیه مجدد نیز باید مورد بررسی قرار گیرد.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20250820/Fasting-supports-type-1-diabetes-care-by-reshaping-the-microbiome.aspx