۲۲نوامبر ۲۰۲۵- آخرین آمار جهانی در سال ۲۰۲۵ نشان می دهد که حدود ۹.۵ میلیون نفر در سراسر جهان با دیابت نوع ۱(T1D) زندگی می کنند.از این تعداد، نزدیک به ۱.۸۵ میلیون نفر زیر ۲۰سال هستند. پیش بینی می شود تا سال ۲۰۴۰ تعداد مبتلایان به ۱۴.۷میلیون نفر برسد.در سال ۲۰۲۵حدود ۱۷۴هزار مرگ زودرس ناشی از دیابت نوع ۱تخمین زده شده است، که بخشی از آن به دلیل عدم تشخیص به موقع است. این آمار نشان میدهد که دیابت نوع ۱همچنان یک چالش بزرگ جهانی است و نیاز به پایش زودهنگام، تشخیص سریع و نوآوریهای درمانی دارد.
زمانی که بیشتر افراد متوجه ابتلای خود به دیابت نوع ۱ می شوند، بخش عمده ای از سلول های تولید کننده انسولین در بدنشان از بین رفته است. اکنون، شناسایی یک گروه پنهان از سلول های ایمنی «حمله کننده» که در مراحل اولیه بیماری در گره های لنفاوی پانکراس ظاهر می شوند، می تواند نخستین فرصت واقعی برای تشخیص و حتی توقف دیابت نوع ۱ باشد. این یافته ها حاصل پژوهش جدیدی از دانشکده پزشکی پرلمن در دانشگاه پنسیلوانیا است که در مجله Science Immunology منتشر شده است.
برای نخستین بار، محققان در این تحقیق توانستند سلول های حمله کننده را در حین فعالیت و در جریان شکل گیری بیماری مشاهده کند؛ نه فقط پس از تخریب سلول های تولید کننده انسولین توسط سیستم ایمنی.
گلناز واحدی، استاد ژنتیک و نویسنده مسئول این مطالعه در دانشگاه پنسیلوانیا، گفت: «ما توانستیم سلول های مهاجم را در همان لحظه ببینیم، قبل از بروز آثار تخریب».
دو پروتئین به عنوان کلیدهای اصلی در پانکراس
با تحلیل نزدیک به یک میلیون سلول ایمنی – به صورت تک سلولی – از گره های لنفاوی پانکراس و طحال ۴۳ اهدا کننده عضو (برخی مبتلا به دیابت نوع ۱، برخی در مراحل هشدار اولیه و برخی سالم)، پژوهشگران یک زیرمجموعه منحصر به فرد از سلول هایT کمکی (CD4 T cells) را شناسایی کردند. این سلول ها در افراد مبتلا به دیابت فعال نوع ۱، دو پروتئینNFKB1 وBACH2 را به شدت فعال می کنند؛ پروتئین هایی که مانند کلید های اصلی عمل کرده و ژن ها را روشن و خاموش می کنند و حمله ایمنی به سلول های تولید کننده انسولین را تشدید می نمایند.
دکتر واحدی توضیح داد: «مطالعه ی ما نشان داد همین الگوی سلولی در افراد پیش دیابتی نیز دیده می شود، کسانی که هنوز علائم بیماری را نشان نمی دهند. این موضوع نشان می دهد که اختلال ایمنی خیلی زود آغاز می شود، احتمالاً زمانی که هنوز تعداد زیادی از سلول های بتای تولید کننده انسولین سالم هستند».
سرنخ های خونی در طحال
در طحال نیز برخی سلول های سفید خون یا سلول های B تغییرات مولکولی ویژه ی دیابت نوع ۱ را نشان دادند و این سیگنال ها در نمونه های ساده خون قابل شناسایی بودند. این یافته ها نوید یک آزمایش خون را در آینده می دهد که می تواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۱ را سال ها پیش از بروز علائمی مانند افزایش قند خون آشکار کند.
دکتر واحدی گفت: «تغییرات طحال که در خون قابل تشخیص هستند، به ما امکان می دهند کودکان در معرض خطر - مانند اعضای خانواده بیماران دیابت نوع ۱ - را بدون روش های تهاجمی پایش کنیم. اگر بتوانیم مسیرهایی که این سلول های CD4 مهاجم را تغذیه می کنند، مسدود کنیم، شاید بتوانیم دیابت نوع ۱ را به تأخیر بیاندازیم یا حتی از آن پیشگیری کنیم».
بزرگ ترین هدیه، سوخت پژوهش
محققان بافت های پانکراس و گره های لنفاوی اهدا کنندگان فوت شده و خانوادههای آنها را بررسی کردند. دکتر واحدی توضیح داد: «برنامه ی اهدا کنندگان، جراحان پیوند پن، تیم های برداشت عضو، کارکنان آزمایشگاه و مهم تر از همه اهداکنندگان، این پژوهش را ممکن کردند.»
تاکنون این تیم بافت های بیش از ۲۰۰اهدا کننده را مطالعه کرده و داده هایی تولید کرده است که سایر پژوهشگران می توانند به طور رایگان از طریق پایگاه عمومی PANC-DB (با همکاری دانشگاه وندربیلت، فلوریدا و استنفورد) به آن دسترسی داشته باشند.
پروفسور رابرت فاریابی، استاد آسیبشناسی و نویسنده ی دیگر مسئول این مطالعه، گفت: «هر مجموعه داده حاصل ساعت های بی شمار تحقیق و هدیه ای از یک اهداکننده است. این بهترین نمونه از علم مشارکتی است؛ جراحان، دانشمندان، خانواده ها و حامیان مالی دست به دست هم داده اند تا ناممکن را ممکن کنند».
استفاده از هوش مصنوعی برای نقشه برداری از دیابت نوع ۱
این پژوهش بخشی از برنامه یHuman Pancreas Analysis Program (HPAP) است که توسط دکتر علی ناجی و کلاوس کستنر هدایت میشود. این برنامه از سال ۲۰۱۶ با حمایت مالی مؤسسه ملی سلامت آمریکا(NIH) آغاز شد تا به طور دقیق بررسی کند چه اتفاقی در پانکراس پیش و در طول دیابت نوع ۱ و ۲ رخ می دهد. اخیراً این برنامه برای چهار سال دیگر نیز بودجه دریافت کرده است. دکتر واحدی و همکارانش اکنون امیدوارند نوعی از مدل های هوش مصنوعی را توسعه دهند که نه تنها بتواند دیابت نوع ۱ را زودتر تشخیص دهد، بلکه بیماری را در سطح مولکولی نقشه برداری کند.
دکتر واحدی گفت: «هدف ما این است که هوش مصنوعی را با زبان مولکولی دیابت نوع ۱آشنا کنیم؛ بهگونهای که با آموزش بر روی سلولهای بیماریزا در گرههای لنفاوی پانکراس، بتواند نشانههای بسیار ضعیف آنها را در خون شناسایی کند؛ حتی اگر این نشانهها مانند سوزنی در انبار کاه پنهان باشند».
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20251122/New-clues-in-pancreas-lymph-nodes-spleen-could-help-detect-and-prevent-type-1-diabetes.aspx