15 ژوئن 2026- در سه مطالعه مستقل، دانشمندان دانشگاههای ساوتهمپتون و کمبریج دریافتند که چگونه یک ترکیب شیمیایی ساده به نام «نیترات (Nitrate)» که در سبزیجات سبز برگدار یافت میشود، میتواند با رقیق کردن خون کمک کند تا اکسیژن بهطور مؤثر به تمام نقاط بدن برسد. کاهش غلظت خون همچنین ممکن است باعث کاهش موارد تشکیل لختههای خطرناک شده و ریسک سکته مغزی و حملات قلبی را کاهش دهد.
همین محققان، دریافتند که نیترات میتواند به عملکرد کارآمدتر قلب آسیبدیده کمک کند، به تولید ترکیب بیشتری که باعث اتساع و باز شدن رگهای خونی میشود کمک کند، و همچنین به تبدیل سلولهای چربی سفید (مضر) به سلولهای چربی قهوهای (مفید و چربیسوز) کمک نماید؛ امری که میتواند با چاقی مبارزه کرده و خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را کاهش دهد.
در اولین مطالعه که در مجله Journal of the Federation of American Societies for Experimental Biologyمنتشر شد، دانشمندان دریافتند که مصرف بیشتر سبزیجات غنی از نیترات (مانند اسفناج) میتواند تولید هورمونی به نام «اریتروپوئیتین» (Erythropoietin) را که توسط کلیهها و کبد ساخته میشود، کاهش دهد. این هورمون تعیین میکند که ما چه تعداد گلبول قرمز داریم، و بنابراین نه تنها بر میزان اکسیژن قابل حمل در بدن، بلکه بر غلظت خون ما نیز تأثیر میگذارد. در صورت فراوانی، اریتروپوئیتین باعث تولید بیشتر گلبولهای قرمز میشود و زمانی که سطح آن پایین باشد، گلبولهای قرمز کمتری ساخته میشوند.
افزایش تعداد گلبولهای قرمز، یک پاسخ طبیعی است که در اثر کمبود اکسیژن (مثلاً در ارتفاعات بالا یا در برخی بیماریهای قلبی) تحریک میشود. با این حال، تولید بیش از حد گلبولهای خون میتواند بیشتر از آنکه مفید باشد، آسیبرسان باشد و منجر به بیماری ارتفاع (Altitude sickness) و مرگ شود. غلیظ شدن خون به دلیل «هیپوکسی» (Hypoxia) یا همان کمبود اکسیژن، یکی از علائم بسیار شایع در بسیاری از بیماریهای قلبی-عروقی است. این تحقیق نشان میدهد که مصرف بیشتر سبزیجات سبز میتواند به تسکین برخی از علائم ناتوانکننده قلبهای آسیبدیده کمک کند.
در بیماریهای قلبی-عروقی و در ارتفاعات بالا، خون اغلب بسیار غلیظ میشود، زیرا بدن در تلاش برای وارد کردن اکسیژن بیشتر به جریان خون، گلبولهای قرمز بیشتری تولید میکند. خون غلیظ ممکن است اکسیژن بیشتری حمل کند، اما توانایی کمتری برای عبور از رگهای خونی کوچک دارد و بنابراین از رسیدن اکسیژن مورد نیاز برای عملکرد بافتها و اندامها جلوگیری میکند.
محققان با همکاری موسسه Xtreme Everest(که شامل محققانی از دانشگاه ساوتهمپتون نیز بود)، این فرآیند را با استفاده از یک دوربین مخصوص فیلمبرداری کردهاند و جریان خون در مویرگها را در سطح دریا و در ارتفاع ۶۴۰۰ متری از سطح دریا ثبت کردهاند.
یافتههای این تحقیق جدید نشان میدهد که افراد ممکن است بتوانند از طریق تغییرات ساده در رژیم غذایی خود، غلظت خونشان را تغییر دهند. این موضوع پیامدهای مهمی در مدیریت برخی بیماریهای قلبی-عروقی و بیماریهای مرتبط با ارتفاع دارد. مبتلایان ممکن است بتوانند تنها با وارد کردن بیشتر سبزیجات غنی از نیترات به رژیم غذایی خود، کیفیت زندگیشان را بهبود بخشند.
این تحقیق همچنین میتواند به بیماران بدحال در بخشهای مراقبت ویژه (ICU) کمک کند تا از اکسیژن بهطور مؤثرتری استفاده کنند و روند بهبودی آنها را سرعت ببخشند؛ همچنین این یافتهها پیامدهای مهمی برای بهبود عملکرد ورزشکاران دارد.
دکتر اندرو موری از دانشگاه کمبریج که یکی از رهبران این مطالعه بود، گفت: «ما در اینجا نشان دادیم که نیتراتِ موجود در رژیم غذایی میتواند به تنظیم میزان رساندن اکسیژن به سلولها و بافتها و استفاده از آن کمک کند و سطح عرضه و تقاضای اکسیژن را با هم مطابقت دهد. این امر تضمین میکند که سلولها و بافتهای بدن اکسیژن کافی برای عملکرد داشته باشند، بدون اینکه نیاز به تولید بیش از حد گلبولهای قرمز باشد که میتواند خون را بیش از حد غلیظ کرده و سلامت را به خطر اندازد.»
او افزود: «کاهش غلظت خون بدون به خطر انداختن اکسیژنرسانی، همچنین میتواند به جلوگیری از لختههای خون کمک کند و ریسک سکته مغزی یا حمله قلبی را کاهش دهد.»
پروفسور مارتین فیلش از دانشگاه ساوتهمپتون که او نیز در هدایت این مطالعه نقش داشته است، گفت: «این یافتهها نشان میدهند که تغییرات ساده در رژیم غذایی میتواند راهکاری درمانی برای افرادی باشد که از بیماریهای قلبی و عروقی (که منجر به تولید بیش از حد گلبولهای قرمز میشوند) رنج میبرند. همچنین این موضوع از این جهت هیجانانگیز است که میتواند کاربردهای گستردهتری در علوم ورزشی داشته باشد و با کمک به درک ما از نحوه رساندن مؤثرتر اکسیژن به سلولها، روند بهبودی بیماران در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) را تسریع کند.»
دکتر تام اشمور، پژوهشگر مورد حمایت بنیاد قلب بریتانیا (BHF) و نویسنده اصلی مطالعه، گفت: «بهترین ویژگی نیترات این است که ارزان است، درمان غیرتهاجمی است و برای مشاهده اثرات قابلتوجه، به مقدار زیادی از آن نیاز نیست. تنها نقطه ضعف این است که برخی افراد سبزیجات را دوست ندارند!»
پروفسور جرمی پیرسون، معاون مدیر پزشکی در بنیاد قلب بریتانیا (BHF) که بخشی از بودجه این تحقیق را تأمین کرده است، اظهار داشت: «مدتها بود که تصور میشد سبزیجات غنی از نیترات برای سلامت قلب و عروق مفید هستند. این تحقیق نشان میدهد که یک مکانیسم پیشتر ناشناخته که از طریق آن، نیترات تولید گلبولهای قرمز را کنترل میکند، بسیار حائز اهمیت است. این یافتهها به مجموعهای از شواهد میافزاید که ثابت میکنند نیتراتِ رژیم غذایی، سلامت قلب و عروق را ارتقا میدهد.»
مقاله دوم که توسط دکتر موری هدایت شده و با حمایت مالی بخشی از BHFدر مجله The Journal of Physiologyمنتشر شده است، نشان میدهد که مصرف نیترات در رژیم غذایی (مطابق با خوردن مقدار کمی بیشتر از سبزیجات برگدار یا چغندر) میتواند با محافظت از پروتئینهای حیاتی در سلولهای قلب و همچنین با افزایش تولید ترکیبی که باعث اتساع رگهای خونی و بهبود کارایی پمپاژ قلب میشود، علائم طیف وسیعی از بیماریهای قلبی و گردش خون را تسکین دهد.
در مطالعه سوم که در مجله Diabetesمنتشر شد، محققان هر دو دانشگاه کمبریج و ساوتهمپتون توانستند قابلیت نیترات را در تحریک تبدیل سلولهای چربی سفید (مضر) به سلولهای "بژ" (Beige) در فرآیندی موسوم به «قهوهای شدن» (Browning) شناسایی کنند. سلولهای بژ شباهت بیشتری به سلولهای چربی قهوهای "خوب" دارند و برای تولید گرما، چربی میسوزانند. این دادهها نشان میدهند که تغییرات ساده در رژیم غذایی میتواند تعداد سلولهای چربی سفید مضر را کاهش داده و در نتیجه خطر چاقی و دیابت نوع ۲ را کم کند. این تحقیق نیز بخشی از بودجه خود را از شورای تحقیقات بیوتکنولوژی و علوم بیولوژیکی و شورای تحقیقات پزشکی دریافت کرده است.
دکتر موری که روی هر سه مطالعه کار کرده است، در مورد این نتایج گفت: «یافتههای بسیار زیادی وجود دارد که نقش نیترات را در کاهش فشار خون و تنظیم متابولیسم بدن نشان میدهند. این مطالعات، سه روش دیگر را نشان میدهند که از طریق آنها تغییرات ساده در رژیم غذایی میتواند ریسک ابتلا به دیابت نوع ۲ و چاقی را تغییر داده و همچنین پتانسیل تسکین علائم بیماریهای قلبی-عروقی موجود را برای دستیابی به یک زندگی سالمتر داشته باشد.»
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2014-12-green-vegetables-heart-efficiency-blood.html