۱۰ اکتبر ۲۰۲۵- دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول های تولید کننده انسولین حمله می کند؛ انسولینی که هورمونی حیاتی برای تنظیم قند خون در بدن است. دانشمندان مؤسسه تحقیقاتی اسکریپس موفق به کشف نوع جدیدی از سلول ها شده اند که از تولید انسولین محافظت می کنند. این کشف راه را برای درک بهتر چگونگی پیشگیری یا معکوس سازی دیابت نوع ۱ هموار می سازد.
یافته های این پژوهش که در نشریه Cell Reports منتشر شده است، نشان می دهد که سلول های فیبروبلاستی مرتبط با عروق (VAFs) مانند صلح بان های مولکولی در پانکراس عمل می کنند و به طور فعال از سلول های تولید کننده انسولین در برابر حمله سیستم ایمنی محافظت می کنند. این کشف به توضیح برخی ویژگی های پیچیده دیابت نوع ۱کمک می کند؛ از جمله اینکه چرا این بیماری اغلب دارای یک مرحله پیش بالینی طولانی است- مرحله ای بدون علائم که در آن سیستم ایمنی شروع به تخریب سلول های تولید کننده انسولین می کند، اما سطح قند خون هنوز طبیعی باقی مانده است. این یافته ها همچنین نشان می دهند که مداخله زودهنگام در آینده ممکن است امکانپذیر باشد.
دکتر لوک تیتون، استاد ایمونولوژی و میکروبیولوژی در مؤسسه اسکریپس و نویسنده ارشد این مطالعه، گفت: «شناسایی VAFها گامی هیجان انگیز در جهت درک بهتر تعامل پانکراس با سیستم ایمنی است. این کشف درک جدیدی از خود ایمنی ارائه می دهد و می تواند به طراحی درمان های مؤثرتر برای دیابت نوع ۱و راهکارهایی برای پیشگیری یا معکوس سازی آن کمک کند».
برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۱، مدیریت بیماری نیازمند مراقبت های روزانه و زمان بر است؛ از جمله تزریق های متعدد انسولین، پایش مداوم قند خون و رژیم غذایی دقیق. اگر سطح قند خون به درستی کنترل نشود، خطرات جدی و تهدید کننده ای برای زندگی این بیماران ایجاد می شود.
برای شناساییVAFها، تیم تحقیقاتی دکتر تیتون رویکردی غیرمتعارف را در پیش گرفت که بر فیزیولوژی و آسیب شناسی پانکراس تمرکز داشت. آن ها ناحیه ای به نام ونول های پسا مویرگی[1] را که اغلب منشأ التهاب هستند، بررسی کردند و با ترکیبی از تصویربرداری، نشانه گذاری سلولی و تحلیل تک سلولی، نحوه کنترل التهاب در پانکراس سالم را مورد مطالعه قرار دادند. آن ها از تکنیک نشانه گذاری سلولی به نامFucoID استفاده کردند که توسط پروفسور پنگ وو در مؤسسه اسکریپس توسعه یافته و امکان شناسایی سریع سلول های مورد نظر را فراهم می کند.
پژوهشگران دریافتند که VAFها عملکردهای تخصصی متعددی دارند⸲ از جمله این که از حملات خود ایمنی به سلول های تولید کننده انسولین جلوگیری می کنند. سلول های ایمنی هنگام گردش در بدن برای تشخیص خطر یا آسیب، به فرآیند ارائه آنتی ژن وابسته هستند- فرآیندی که در آن سلول های دیگر قطعاتی از پروتئین ها را نمایش می دهند تا مشخص شود آیا پاسخ ایمنی لازم است یا خیر. VAFها در این فرآیند مشارکت می کنند و ضمن ارائه قطعاتی از پانکراس، سیگنال هایی ارسال می کنند که سیستم ایمنی را آرام کرده و حالت تحمل پذیری به نام «anergy[2]» را القا می کنند؛ حالتی که پاسخ خودایمنی را متوقف می سازد.
پانکراس به عنوان بخشی از دستگاه گوارش با چالش های ایمنی منحصر به فردی مواجه است، زیرا دائماً در معرض عوامل تحریک کننده التهابی از غذا و محیط قرار دارد. تیم تحقیقاتی دکتر تیتون دریافت که التهاب مزمن پانکراس- چه ناشی از عفونت، سموم محیطی یا عوامل دیگر- باعث می شود VAFها تحت فشار قرار گیرند و سیستم ایمنی فعال شود و دیابت نوع ۱را القا کند. در این حالت، خودایمنی در پانکراس گسترش می یابد و سلول های ارزشمند تولید کننده انسولین را که تعادل قند خون بدن را حفظ می کنند، نابود می سازد.
دکتر دان کلارک، پژوهشگر سابق مؤسسه اسکریپس و نویسنده اول این مقاله، گفت: «این کشف دیدگاه ما نسبت به دیابت نوع ۱ را دگرگون می کند. به جای اینکه فقط بپرسیم چرا سیستم ایمنی حمله می کند، اکنون می توانیم بپرسیم: چه چیزی توانایی طبیعی پانکراس برای حفظ تحمل را مختل می کند؟ و مهم تر اینکه، چگونه می توان آن را به حالت طبیعی بازگرداند»؟
ماهیت محافظتی VAFها مسیر جدیدی برای پژوهشگران فراهم می کند تا تمرکز خود را بر تقویت مکانیسم های تحمل طبیعی بدن قرار دهند. تیم تحقیقاتی در آینده قصد دارد درمان هایی توسعه دهد که عملکردهای تخصصی VAFها را تقویت کند؛ از جمله افزایش حالت anergy و بررسی درمان های ضدالتهابی که می توانند از این سلول های صلح بان در برابر فشار التهاب محافظت کنند.
این پژوهش همچنین پیامدهای گسترده تری برای درک سایر بیماری های خودایمنی و پیوند اعضا دارد؛ جایی که مکانیسم های تحمل مشابه ممکن است نقش داشته باشند. پژوهشگران امیدوارند با انتقال این یافته ها از آزمایشگاه به کاربردهای بالینی، درمان های شخصی سازی شده ای را طراحی کنند که با سیستم های محافظتی طبیعی بدن همکاری کنند نه در برابر آن ها عمل کنند، و چشم انداز بهتری برای میلیونها فرد در معرض خطر دیابت نوع ۱ فراهم سازند.
در همکاری با پروفسور جوزف جاردین از مؤسسه اسکریپس، تیم تحقیقاتی قصد دارد نقش VAFها را به عنوان سلول های صلح بان پانکراس عمیق تر بررسی کند. آن ها همچنین امیدوارند راهبردهای درمانی جدیدی توسعه دهند که عملکرد محافظتی VAFها را در شرایط التهاب شدید تقویت یا بازسازی کند؛ به طوری که گزینه های درمانی بتوانند با تقویت مکانیسم های تحمل طبیعی بدن، از دیابت نوع ۱ پیشگیری کنند، بدون آنکه نیاز به سرکوب گسترده سیستم ایمنی باشد.
منبع:
https://medicalxpress.com/news/2025-10-specialized-cell-discovery-diabetes-treatment.html
[1]ونولهای پُست کاپیلاری⸲ رگ های کوچک وریدی هستند که پس از مویرگ ها قرار دارند و خون را از مویرگ ها به وریدهای بزرگ تر منتقل می کنند و نقش مهمی در پاسخ های التهابی ایفا می کنند.
[2] حالت آنرژی نوعی خاموشی عملکردی در سلول های ایمنی است که طی آن سلول ها با وجود شناسایی آنتی ژن، واکنشی نشان نمی دهند. این مکانیسم به بدن کمک می کند تا از حمله اشتباه به بافت های خودی جلوگیری کند و نقش مهمی در پیشگیری از بیماری های خودایمنی دارد. در دیابت نوع ۱، القای آنرژی توسط سلول های خاصی مانند VAFها می تواند مانع تخریب سلول های تولید کننده انسولین شود.