۳۰ اکتبر ۲۰۲۵- تیمی از پژوهشگران مرکز سرطان جامع جانسون درUCLA Health موفق شدهاند با بهره گیری از گروهی از داروهای خودایمنی موجود، راهبردی نوین برای پیشگیری و حتی معکوس سازی دیابت نوع ۱ ناشی از مهارکننده های نقاط وارسی ایمنی(immune checkpoint inhibitor) شناسایی کنند-عارضه ای نادر اما خطرناک که در جریان درمان های ایمونوتراپی سرطان بروز می کند و تاکنون روشی مؤثر برای کنترل یا معکوس کردن آن وجود نداشته است.
این مطالعه که در مجله ی JCI Insight منتشر شده است، گروه جدیدی از سلول های ایمنی را که در بروز دیابت نوع ۱ ناشی از ایمونوتراپی نقش دارند، شناسایی کرده و نشان داده است که مهارکننده های JAK- که پیش تر برای درمان بیماری هایی مانند پسوریازیس و آرتریت توسطFDA تأیید شده اند- می توانند حمله ی خودایمنی به سلول های تولید کننده ی انسولین در پانکراس را متوقف کرده و در برخی موارد، آسیب را در مدل های پیش بالینی معکوس کنند.
این یافته ها راهی جدید برای محافظت از بیماران در برابر این عارضه ی جدی مرتبط با غدد درونریز در درمان سرطان ارائه می دهند- عارضه ای که تاکنون راه مؤثری برای پیشگیری یا معکوس سازی آن بدون آنکه اثربخشی درمان سرطان را کاهش دهد، وجود نداشته است.
دکتر ملیسا لشنر، استادیار پزشکی در بخش غدد، دیابت و متابولیسم در دانشکده پزشکی دیوید گفنUCLA و نویسندهی ارشد این مطالعه، گفت:«این یکی از نخستین دفعاتی است که راهی مؤثر برای مقابله با این سمیت ها یافته ایم. با افزایش استفاده از ایمونوتراپی در درمان سرطان های اولیه و قابل درمان، پیشگیری از آسیب های خودایمنی بلندمدت به بخش حیاتی مراقبت های پس از درمان تبدیل شده است. این مطالعه ما را به محافظت از بیماران بدون کاهش مزایای نجات بخش درمان شان نزدیک تر می کند».
مهارکننده های ایمنی مانند pembrolizumab وnivolumab درمان سرطان را با فعال سازی سیستم ایمنی برای حمله به تومورها متحول کرده اند، اما می توانند عوارض جانبی خودایمنی جدی نیز ایجاد کنند. بیش از دوسوم بیماران دریافت کننده ی این درمان ها نوعی سمیت ایمنی را تجربه می کنند. اگرچه نادر است، یکی از شدیدترین آن ها دیابت نوع ۱ است که ۱ تا ۲ درصد ازبیماران را تحت تأثیر قرار می دهد و اغلب دائمی است. حدود ۹۰ درصداز مبتلایان به این نوع دیابت نیازمند مراقبت هایICU برای عوارض تهدید کننده ی حیات هستند و تا پایان عمر وابسته به انسولین باقی می مانند.
برای درک بهتر مکانیسم های زمینه ای این نوع دیابت، دکتر لشنر و تیمش پاسخ های ایمنی را در مدل های موش بررسی کردند تا سلول های مسئول این سمیت را شناسایی کنند.
در حالی که تحقیقات قبلی عمدتاً بر سلول های T نوع CD8+ تمرکز داشتند، این گروه از محققان جمعیتی جدید از سلول های ایمنی به نام سلول های کمک کننده فولیکولی CD4+ T (Tfh) را شناسایی کردند که نقش عمده ای در هدایت حمله ی خودایمنی به سلول های بتای پانکراس در طول ایمونوتراپی سرطان دارند. این سلول ها دو مولکول سیگنال دهنده ی کلیدی-IL-21 و اینترفرون گاما (IFNγ)- تولید می کنند که حمله ی ایمنی به پانکراس را تشدید می کنند.
سپس تیم بررسی کرد که آیا مهارکننده های JAK که مسیرهایIL-21 وIFNγ را مسدود می کنند، می توانند از بروز دیابت نوع ۱ ناشی از ایمونوتراپی جلوگیری کنند. آن ها دریافتند که این درمان نه تنها اثرات این مولکول ها را مسدود می کند، بلکه تعداد سلولهایTfh را کاهش داده و در برخی موارد سطح قند خون را به حالت طبیعی بازمی گرداند، که نشان دهنده ی امکان پیشگیری و حتی معکوس سازی بیماری است.
دکتر لشنر گفت:«این نخستین مطالعه ای است که سلول هایTfh و مسیرIL-21/IFNγ را به عنوان عوامل کلیدی دیابت نوع ۱ ناشی از ایمونوتراپی شناسایی کرده است. مهم تر اینکه نشان دادیم این مسیر را می توان با دارویی که هم اکنون تأییدیه یFDA را دارد و به طور گسترده در دسترس است، هدف قرار داد- بدون آنکه توانایی سیستم ایمنی در مبارزه با سرطان کاهش یابد».
این گروه پیش تر نشان داده بود که همین جمعیت سلولی در سمیت های تیروئیدی ناشی از مهارکننده های ایمنی نیز نقش دارد، که نشان دهنده ی مکانیسم مشترک در چندین عارضه ی خودایمنی است.
دکتر لشنر افزود:«به نظر می رسد سلولهایCD4+ T نقش مشترکی در انواع مختلف سمیت های خودایمنی دارند. آن ها حتی ممکن است به عنوان نشانگر زیستی پیش بینی کننده برای شناسایی بیماران در معرض خطر پیش از شروع علائم استفاده شوند».
این تیم اکنون در حال آماده سازی نخستین کارآزمایی بالینی انسانی برای آزمایش این رویکرد در بیماران سرطانی است که پس از ایمونوتراپی دچار دیابت شده اند.
دکتر لشنر گفت:«اگر بتوانیم ایمونوتراپی را ایمن تر کنیم- بهویژه برای بیمارانی که از قبل بیماری خودایمنی دارند و اغلب از کارآزماییها حذف می شوند- می توانیم دامنه ی این درمان ها را گسترش دهیم. همچنین میتوانیم راه حل های واقعی برای هزاران بیماری که با عوارض دائمی زندگی می کنند، ارائه کنیم».
منبع:
https://medicaldialogues.in/diabetes-endocrinology/news/common-autoimmune-drug-may-help-reverse-immunotherapy-induced-diabetes-ucla-study-finds-157276