4 اکتبر 2025- ورزش فواید متعددی برای بیماران مبتلا به بیماری کبد چرب غیرالکلی (NAFLD) دارد؛ از جمله بهبود متابولیسم چربی های خون، کاهش چربی کبدی و ارتقاء کیفیت زندگی. مطالعات بسیاری اثربخشی مداخله ورزشی را در بیمارانNAFLD تأیید کرده اند. با این حال، با توجه به تفاوت های فردی، تدوین نسخه ورزشی مناسب برای این بیماران همچنان چالش برانگیز است. بنابراین، شناسایی بهترین نوع تمرین برای بهبود علائم NAFLD از اهمیت بالایی برخوردار است.
درباره ی این مطالعه
برای تدوین یک توصیه ی ورزشی مناسب، محققان با استفاده از متاآنالیز شبکه ای (NMA)، تأثیر انواع تمرینات ورزشی بر شاخص های خونی و عملکرد کبدی بیماران NAFLD را به طور سیستماتیک ارزیابی کردند.
با جستجوی سیستماتیک در پایگاه های PubMed، Cochrane Library، Web of Science،EBSCO و CNKI، دو مرورگر مستقل مطالعات را غربال گری، داده ها را استخراج و خطر سوگیری را ارزیابی کردند. متاآنالیز شبکهای با استفاده از مدل ناسازگاری انجام شد- دلیل استفاده از مدل ناسازگاری در متاآنالیز شبکه ای، بررسی و شناسایی اختلاف احتمالی بین نتایج حاصل از مقایسه های مستقیم و غیرمستقیم است تا اعتبار و دقت تحلیل نهایی افزایش یابد.در مجموع ۴۳مطالعه شامل ۲۰۷۰بیمار وارد این متاآنالیز شدند: تمرین هوازی ( 779 نفر)، تمرین مقاومتی (159 نفر)، تمرین تناوبی با شدت بالا (160 نفر) و ترکیب تمرین هوازی به همراه تمرینات مقاومتی(96 نفر)، و 856 نفر در گروه کنترل(بدون تمرینات ورزشی).
شاخص های مورد بررسی شامل تری گلیسرید(TG)، کلسترول تام(TC)، آنزیم کبدی آسپارتات آمینوترانسفراز(AST)، آنزیم کبدی آلانین آمینوترانسفراز(ALT)، کلسترول LDL-C و کلسترولHDL-C بودند.
نتایج
در این مرور سیستماتیک، تمرین ترکیبیAT+RT که شامل تمرین هوازی و مقاومتی است، بهترین روش تمرینی شناسایی شده بود. این مطالعه نشان داد که ترکیب تمرین هوازی و مقاومتی (AT+RT) بهترین اثر را بر بهبود کلسترول تام (TC) و تری گلیسرید(TG) دارد، که با نتایج مطالعات پیشین نیز هم خوانی دارد. برای آنزیم هایALT و AST، تمرین هوازی و مقاومتی به ترتیب مؤثرترین بودند. تمرین هوازی بیشترین تأثیر را برALT و تمرین مقاومتی برAST داشت. این یافته با نتایج ارائه شده ی پیشین( دکتر ZHOU و همکارانش) متفاوت بود، که ممکن است به دلیل تعداد بیشتر کارآزمایی های تصادفی سازی شده(RCT) در مطالعه ی حاضر باشد. همچنین اثر ورزش برLDL-C و HDL-C نیز بررسی شد و مشخص گردید که ترکیبRT+AT و تمرین هوازی بهترین روش ها برای بهبود این شاخص ها هستند.
تمرینات ترکیبی در مطالعات مختلف، از جمله در نوجوانان چاق مبتلا به سندرم متابولیک، اثربخشی بیشتری نسبت به تمرینات منفرد نشان داده اند. دوره های مداخله معمولاً ۱۲هفته بودند و به نظر می رسد اثرات مطلوب ورزش نیازمند استمرار بلندمدت باشند. با توجه به اینکه اکثر بیماران NAFLD میانسال یا سالمند هستند، انتخاب روش تمرینی مناسب با توجه به وضعیت جسمی آنان اهمیت زیادی دارد.
اگرچه این متاآنالیز شبکهای مزایای زیادی دارد، اما باید به برخی محدودیتها نیز اذعان کرد: (۱) تفاوت زیاد در تعداد انواع تمرینات واردشده در هر مطالعه؛ (۲) تمرکز صرف بر نوع تمرین، بدون توجه به محتوای، مدت و فراوانی آن؛ (۳) محدود بودن زبان مطالعات به چینی و انگلیسی، در حالی که RCTهای با کیفیت در زبان های دیگر نیز وجود دارند؛ (۴) ارزیابی صرفاً بر اساس نشانگرهای خونی، بدون استفاده از شاخصهای مستقیم تر مرتبط با NAFLD مانند استئاتوز کبدی، بیوپسی، سونوگرافی یا الاستوگرافی.
نتیجه گیری
بر اساس این متاآنالیز شبکه ای، ترکیب تمرین هوازی و مقاومتی(AT+RT) بهترین روش برای بهبود TC،TG و LDL-C در بیماران NAFLD است. تمرین هوازی بهترین اثر را بر ALT و HDL-C دارد، در حالی که تمرین مقاومتی بیشترین تأثیر را بر AST دارد. بنابراین، توصیه میشود بیمارانNAFLD در برنامه های تمرینی هوازی یا ترکیبی شرکت کنند. نتایج نشان می دهد که تمرین ترکیبی حداقل سه بار در هفته، به مدت ۵۰ دقیقه در هر جلسه، و به مدت ۱۰هفته، اثر مطلوبی بر بهبود عملکرد کبدی دارد.
نتایج نشان داد که ترکیب تمرین هوازی به همراه مقاومتی به طور قابل توجهی سطح کلسترول تام (TC)، تری گلیسرید (TG) و کلسترولLDL را بهبود می بخشد. تمرین هوازی بهترین روش برای کاهشALT و افزایش HDL بود، در حالی که تمرین مقاومتی بیشترین تأثیر را بر کاهش AST داشت. با در نظر گرفتن مزایای مختلف، ترکیب تمرین هوازی و مقاومتی مؤثرترین روش برای بهبود شاخص هایNAFLD معرفی شد.
منبع:
https://www.nature.com/articles/s41598-024-51470-4