۳۰ژوئیه ۲۰۲۵-مطالعه ی جدید منتشر شده در ژورنال Nutrients، نشان داد که چگونه مصرف غذاهای فوق فرآوری شده (UPF) خطر ابتلای همزمان به دیابت و افسردگی را در بزرگسالان برزیلی افزایش می دهد.
مقدمه
افسردگی یک اختلال روانی است که با کاهش لذت از زندگی و احساس اندوه پایدار مشخص میشود. همه گیری کووید-۱۹با ۵۳میلیون مورد افسردگی مرتبط بود که باعث شد تعداد کل موارد افسردگی در جهان به ۲۴۶میلیون نفر برسد.
افراد میانسال و سالمند بیشتر در معرض افسردگی شدید و ناتوانی های مرتبط هستند، چون این اختلال سلامت روانی و اجتماعی آن ها را تحت تأثیر قرار داده و عملکرد روزمره و کیفیت زندگی شان را کاهش می دهد.
افسردگی اغلب با خوردن احساسی همراه است؛ یعنی افراد برای احساس بهتر غذا می خورند و معمولاً سراغ UPFها می روند. مصرف بیشترUPF با افزایش احتمال ابتلا به بیماری های متابولیک، مانند بیماری قلبی، دیابت یا چاقی مرتبط است.
در طبقه بندی معروفی به نام NOVA، غذاهای فوق فرآوری شده به خوراکی های صنعتی گفته می شود که ترکیبات متعددی دارند که در پخت و پز خانگی استفاده نمی شود مانند رنگ های مصنوعی، طعم دهنده ها و امولسیفایرها. این غذاها غنی از چربی های اشباع، آردهای سفید و قندها هستند، اما مواد مغذی کمتری دارند.
با وجود نرخ بسیار بالای دیابت و چاقی در کشورهای در حال توسعه، بیشتر تحقیقات مرتبط از کشورهای توسعه یافته مانند آمریکا، ایتالیا و کره جنوبی هستند. آمریکایی ها نیمی از انرژی خود را از UPF دریافت می کنند.
عوامل متعددی باعث افزایش مصرف UPF در جوانان می شوند، از جمله تبلیغات گسترده غذایی و کاهش علاقه به رژیم های سالم، از سوی دیگر UPFها فراوان و در دسترس هستند و انتخابشان آسان است.
افراد مبتلا به افسردگی و دیابت هم زمان، سلامت جسمی ضعیف تری دارند. احتمال ناتوانی عملکردی در آن ها سه برابر بیشتر از افرادی است که تنها به دیابت مبتلا هستند و دو برابر بیشتر از افرادی است که تنها به افسردگی مبتلا هستند. نقش عوامل محیطی مانند سطح تحصیلات، سبک زندگی و وضعیت اقتصادی در این رابطه بسیار مهم است.
برزیل، کشوری در حال توسعه با نرخ رو به افزایش افسردگی و دیابت است. ۱۰ درصد ازجمعیت آن به افسردگی شدید مبتلا هستند که آن را به یکی از سه کشور اول از لحاظ شیوع افسردگی در کشورهای در حال توسعه تبدیل کرده است. مصرف UPF در برزیل از ۹ درصددر دهه ۱۹۹۰به بیش از ۲۰ درصددر سالهای اخیر افزایش یافته است این آمارها انگیزه ای برای انجام مطالعه در این کشور بودند.
درباره ی این مطالعه
اطلاعات از پیمایش ملی سلامت برزیل در سال ۲۰۱۹گرفته شد که بیش از ۸۷هزار فرد بزرگسال بین ۱۸تا ۹۲سال را شامل می شد. پس از حذف موارد ناقص، ۸۱۵۲۴نفر در تحلیل اصلی قرار گرفتند. میزان ابتلا به دیابت و افسردگی به صورت خود گزارشی ثبت شد، همراه با عادات غذایی، ویژگی های جمعیتی و وضعیت اجتماعی-اقتصادی شرکت کنندگان.
مصرف UPF به دو سطح بالا و پایین در هفته تقسیم شد. گروه های غذایی شامل سبزیجات، حبوبات، میوه ها و آب میوه طبیعی، نوشیدنی های مصنوعی و شیرینی ها، جایگزین های وعده غذایی مانند بارها و شیک ها، گوشت قرمز و سفید، ماهی و شیر بودند.
عوامل دیگری مانند فعالیت فیزیکی، عادات ناسالم مانند سیگار کشیدن و نوشیدن الکل، و چاقی هم در نظر گرفته شدند.
مصرف بالای غذاهای فوق فرآوری شده به دو دسته تقسیم شد:
· UPF-1:مصرف یک نوعUPF بیشتر از حد میانگین جمعیت بود.
· UPF-2:مصرف همه انواعUPF بیشتر از حد میانگین جمعیت بود.
نتایج مطالعه
· حدود 70 درصد ازشرکت کنندگان در گروه UPF-1 و تنها ۴ درصد از افراددر گروهUPF-2 قرار داشتند. یک سوم آن ها از نظر فیزیکی فعال بودند، اما تقریباً ۸۰ درصددر مناطق شهری و با درآمد پایین زندگی می کردند. میانگین سن افراد ۴۷سال بود.
· در افراد با مصرف بالای UPFدر هر دو گروه، افسردگی با افزایش حدود ۲۵ درصدیاحتمال ابتلا به دیابت همراه بود، حتی پس از تعدیل عوامل جمعیتی و رژیم غذایی.
· مصرفغذاهای فوق فرآوری شدهبه ویژه در شرایط UPF-2، بخشی از خطر دیابت مرتبط با افسردگی را توضیح می دهد.
· به طور کلی، دیابت فقط در افرادی با مصرف بالای UPF با افسردگی مرتبط بود.
· در شرایط UPF-2، هم مصرف کم و هم مصرف زیاد غذاهای فوق فرآوری شده، رابطه ی بین دیابت و افسردگی را تقویت کردند، اما مصرف زیاد تأثیر بیشتری داشت.
· بر عکس، مصرف زیاد UPF-1 در برخی مدل ها با کاهش خطر دیابت همراه بود، اما محققان معتقدند این نتیجه ناشی از «علیت معکوس» است- یعنی افراد مبتلا به دیابت به دلیل محدودیت های غذایی مصرفUPF را کاهش داده اند.
· وقتی مصرف همه ی انواع UPF بالا بود(گروه UPF-2) هیچ ارتباط آماری معناداری بین مصرف UPF و دیابت دیده نشد- نه مثبت و نه منفی.
تأثیر سن
با دسته بندی بر اساس سن، روندها شدیدتر شدند. افسردگی همراه با دیابت در افراد مسن شایع تر بود، فارغ از میزان مصرف UPF.افراد مبتلا به یکی از این دو اختلال، احتمال بیشتری برای ابتلا به اختلالات دیگر نیز داشتند: دیابت با ۲۳ درصدو افسردگی با ۱۳ درصد.
در مقابل، ارتباط بین افسردگی و دیابت در افراد جوان با مصرف زیاد UPF-2 بسیار قوی تر بود. این مسئله نشان می دهد که مصرف UPF این خطر را در جوانان افزایش می دهد. مدل ها نشان دادند که وقتی افراد مسن حذف شوند، مصرف UPF نقش بیشتری در ارتباط بین دیابت و افسردگی دارد.
خوردن احساسی و استرس، که با افسردگی همراه هستند، ممکن است ظهور دیابت را توضیح دهند و این رابطه دوطرفه است.
جوانان مبتلا به افسردگی بیشتر در معرض ابتلا به دیابت هستند، اگر مصرف UPF آنها زیاد باشد.این ارتباط در گروه با مصرف بالای UPF-2 قوی تر بود.نیاز به حمایت روان شناختی در جوانان مبتلا به دیابت بسیار مهم است، چون احساس شرم و سرزنش را درونی می کنند.
علاوه بر خوردن احساسی، افسردگی ممکن است در اثر اختلالات میکروبی روده که بخشی از آن به UPF مرتبط است، تشدید شود. نتایج این مطالعه نمی تواند نشان دهد که مصرف UPF باعث ایجاد دیابت یا افسردگی می شود، بلکه فقط نشان دهنده ی وجود ارتباط میان این عوامل در سطح جمعیت می باشد.
نتیجه گیری
این یافته ها نشان می دهند که مصرف زیاد غذاهای فوق فرآوری شده (UPF) ممکن است بر ارتباط میان افسردگی و دیابت، به ویژه در بزرگسالان جوان، تأثیر بگذارد. مطالعات بیشتر می توانند به روشن شدن سازوکارهای این ارتباط و بررسی اثربخشی مداخلات تغذیه ای در افراد در معرض خطر کمک کنند و همچنین رابطه ی علت و معلولی را مشخص سازند.
برای مثال، متخصصان می توانند به طور منظم عادات غذایی افراد جوان مبتلا به افسردگی یا دیابت را بررسی کرده و مشاوره های شخصی برای کاهش مصرف UPF ارائه دهند. سیاست های عمومی نیز باید شامل برچسب گذاری واضح بر روی محصولات UPF، کمپین های آموزشی و اطلاع رسانی، محدودسازی تبلیغات غذایی برای محافظت از جمعیت های آسیب پذیر و تدوین دستورالعمل هایی باشد که سلامت متابولیک و روانی را به طور یکپارچه در نظر بگیرند.
نویسندگان تأکید کردند که افسردگی می تواند خطر ابتلا به دیابت را افزایش دهد (احتمالاً از طریق خوردن احساسی، استرس یا مصرف دارو) و دیابت نیز می تواند خطر افسردگی را بیشتر کند (از طریق مسیرهای روان شناختی یا زیستی). مصرف UPF ممکن است هر دو جهت این رابطه را به ویژه در افراد جوان تشدید کند.
همچنین، با توجه به اینکه این مطالعه بر اساس گزارش های خوداظهاری در مورد بیماری ها و عادات غذایی انجام شده است، نویسندگان هشدار دادند که «سوگیری در یادآوری» و محدودیت های اندازه گیری ممکن است بر نتایج تأثیر گذاشته باشد. همه ی انواع غذاهای فوق فرآوری شده یا عوامل مداخله گر نیز قابل بررسی کامل نبودند.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20250730/Eating-more-ultra-processed-food-links-depression-and-diabetes.aspx