2 سپتامبر 2025- در یک مطالعه ی کوچک اما قابل توجه، پژوهشگران دریافتند که سطح گلوکز در اشک به طور قابل توجهی با سطح آن در خون همخوانی دارد و بزاق ممکن است وضعیت ویتامینD را منعکس کند. این یافته ها می توانند راه را برای روش های کمتر تهاجمی در پایش سلامت مزمن هموار کنند.
ویتامین D یا کلسیفرول، یک ریزمغذی محلول در چربی است که به دو شکل اصلی D2 وD3 وجود دارد. این ویتامین از طریق رژیم غذایی قابل دریافت است یا در پوست انسان تحت تابش اشعه فرا بنفش خورشید سنتز می شود. ویتامین D برای جذب کلسیم در روده، حفظ سطح کلسیم و فسفات خون، رشد استخوان و مینرالیزیشن آن ضروری است. همچنین نقش مهمی در کاهش التهاب، تقویت عملکرد ایمنی و تنظیم متابولیسم گلوکز دارد. کمبود ویتامین D با بیماری های قلبی عروقی، خودایمنی، دیابت، سندرم متابولیک و عفونت های میکروبی مرتبط دانسته شده است. با این حال، سطح این ویتامین معمولاً از طریق نمونه خون اندازه گیری می شود و نه از سایر مایعات زیستی .در این مطالعه، پژوهشگران امکان استفاده از بزاق و اشک را به عنوان جایگزین هایی برای اندازه گیری سطح ویتامین D و گلوکز در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ بررسی کردند.
این مطالعه شامل ۶ بیمار بزرگسال مبتلا به دیابت نوع ۲و ۸ فرد سالم بود. سه نفر از بیماران دیابتی مکمل ویتامینD مصرف می کردند، در حالیکه هیچ یک از افراد سالم چنین مکملی دریافت نکرده بودند. پس از حداقل سه ساعت ناشتا، نمونه های خون، اشک و بزاق از شرکت کنندگان جمع آوری شد و با روش الکتروشیمی لومینسانس برای اندازه گیری سطح ویتامین D و گلوکز تحلیل شدند.
ارزیابی بیوشیمیایی نشان داد که سطح ویتامین D در نمونه های خونی بیماران دیابتی و افراد سالم مشابه بود. سطح کمی بالاتر در بیماران دیابتی احتمالاً ناشی از مصرف مکمل بود، اما این تفاوت در نمونه های بزاق و اشک مشاهده نشد. تحلیل همبستگی نشان داد که سطح بالاتر ویتامین D در خون با سطح پایین تر آن در بزاق ارتباط معناداری دارد. همچنین، همبستگی منفی مشابهی (اما غیرمعنادار) بین سطح ویتامینD در خون و اشک مشاهده شد. در مورد گلوکز، همبستگی مثبت و معناداری بین سطح آن در خون و اشک وجود داشت.
این مطالعه نشان می دهد که بزاق و اشک می توانند به عنوان ماتریس های زیستی جایگزین برای ارزیابی سطح ویتامین D و گلوکز در بیماران دیابتی و افراد سالم مورد استفاده قرار گیرند.
شواهد قبلی نشان داده اند که سطح ویتامین D در خون و بزاق افراد تازه مبتلا به دیابت پایین است. مطالعه ی حاضر نیز همبستگی منفی بین سطح ویتامین D خون و بزاق در بیماران با سابقه ی حداقل پنج سال دیابت را گزارش کرده است. این یافته ها نشان می دهند که سطح ویتامین Dدر بزاق ممکن است فقط در شرایط خاصی منعکس کننده ی سطح خونی این ویتامین باشد.
همچنین، تمایل به همبستگی منفی بین سطح ویتامین D در خون و اشک مشاهده شد، به طوری که سطح این ویتامین در اشک بیشتر از خون بود؛ هم در بیماران دیابتی و هم در افراد سالم. این یافته نشان دهنده ی پتانسیل اشک به عنوان ماتریسی برای تشخیص ویتامینD است، اما هنوز به عنوان روش قابلاعتماد تأیید نشده است.
در تضاد با این مطالعه، تحقیقات قبلی روی افراد سالم همبستگی مثبت بین سطح ویتامین D در خون و اشک نشان داده اند، که بیانگر تأثیر وضعیت سلامت فرد بر توزیع این ویتامین در مایعات مختلف بدن است.
در مورد گلوکز، همبستگی مثبت و معناداری بین سطح آن در خون و اشک بیماران دیابتی مشاهده شد، که نشان می دهد نمونه گیری از اشک می تواند روشی غیرتهاجمی و قابل اعتماد برای پایش سطح گلوکز باشد.
این مطالعه امکان سنجی استفاده از اشک برای اندازه گیری گلوکز و بزاق برای ارزیابی ویتامین D را مطرح می کند، اما تأکید دارد که این یافته ها مقدماتی هستند. پژوهشگران توضیح دادند که پیش از کاربرد بالینی، باید بازه های مرجع خاصی برای هر مایع زیستی تعریف شود، زیرا تفاوت در محتوای پروتئین، pH، فعالیت آنزیمی و ویسکوزیته می تواند بر توزیع مواد و عملکرد آزمایش ها تأثیر بگذارد. با توجه به حجم نمونه کوچک، انجام مطالعات گسترده تر برای تأیید این همبستگی ها و توسعه معادلات دقیق برای تخمین این پارامترهای بیوشیمیایی در ماتریس های جایگزین ضروری است.
منبع:
https://www.news-medical.net/news/20250902/Can-saliva-and-tears-replace-blood-tests-for-vitamin-D-and-glucose.aspx