تحقیقات جدید رایج ترین مدل برای تحقیقات دیابت را به چالش کشید

30سپتامبر 2020- مدل های تجربی برای درک جنبه های مکانیسمی دیابت و تولید داروهای بهتر کلیدی هستند. احتمالاً شایع ترین مدل بیماری دیابت تا به امروز شامل تخریب سلولهای تولید کننده انسولین در پانکراس با استفاده از ترکیب سمی استرپتوزوتوسین یا STZ، بوده است. اکنون محققان دانشگاه Umeå و موسسه کارولینسکا داده های جدیدی ارائه داده اند که جنبه های مهم این مدل را به چالش کشیده است.

داده های جدید ممکن است به طور قابل توجهی بر نحوه ی استفاده و تفسیر این مدل پرکاربرد، چه برای تحقیقات پایه و چه به عنوان وسیله ای برای ارزیابی داروهای ضد دیابت، تأثیر گذارد.

استرپتوزوتوسین دارویی است که برای سلولهای بتای تولید کننده انسولین در پانکراس موش سمی است. وقتی این سلولهای بتا از بین بروند، مقدار کافی انسولین تولید نمی شود و منجر به جذب ناکافی انرژی توسط سلولهای بدن به شکل گلوکز یا قند می شود که نتیجه ی آن افزایش قند خون است.

درمان با STZ در بسیاری از مطالعات برای ایجاد دیابت در جوندگان مورد استفاده قرار گرفته است(بیش از 60.000 مقاله در پایگاه داده علمی Medline با جستجوی "استرپتوزوتوسین" و "دیابت" یافت شد)و به طور گسترده ای توسط شرکت های دارویی برای آزمایش اثر داروهای ضد دیابت استفاده می شود.

سلولهای بتا- تولید کننده انسولین- در جزایر موسوم به لانگرهانس سازمان یافته اند که در سراسر پانکراس پراکنده شده اند. به طور کلی پذیرفته شده است که این دارو در درجه اول با تخریب سلولهای بتا باعث دیابت می شود، اما نتایج این تحقیق جدید نشان می دهد که اگرچه سلولهای بتا در واقع تا حدی از بین می روند، اما این دلیل اصلی ایجاد دیابت در این موشها نیست. محققان با استفاده از تکنیک های پیشرفته ی تصویربرداری و زیست شناسی مولکولی نشان دادند که اکثریت مطلق سلولهای بتا باقی مانده اند اما جزایر لانگرهانس در اندازه های مختلف تحت تأثیر نامساوی از این دارو قرار گرفته اند.

نکته مهم تر این بود که محققان نشان دادند که سلول های بتای باقی مانده تحت تأثیر این داروی سمی، هویت خود را از دست می دهند و به حالت نابالغ تری در می آیند. این به نوبه خود منجر به افزایش سطح قند خون شده و یک مارپیچ منفی از اختلال خود تحمیل شده در عملکرد سلول سازنده ی انسولین را سبب می شود.

پرفسور Ulf Ahlgren، استاد مرکز پزشکی مولکولیUmeå ، می گوید: این بدان معناست که از دست دادن سلولهای تولید کننده انسولین در این مدل ممکن است بیش از حد تخمین زده شده باشد، مگر اینکه تمام مناطق لوزالمعده به طور مساوی در معرض این ماده قرار گیرند یا وقتی کل غده آزمایش شود، که در مطالعه ی حاضر این مورد بررسی شد.

در کل، این مطالعه ممکن است به طور قابل توجهی بر چگونگی استفاده و تفسیر مطالعات قبلی و جدید، با استفاده از این مدل معمول برای دیابت تأثیر بگذارد.

جالب توجه اینست که با پیوند سلولهای تولید کننده ی انسولین سالم به یک مکان غیر از لوزالمعده، و رسیدن قند خون به حالت نرمال، سلولهای بتایی که تحت تاثیر داروی استرپتوزوتوسین قرار گرفته بودند، توانستند، حداقل تا حدی، ویژگیهای عملکردی خود را بازیابی کنند. این نتیجه، بر اهمیت نرمال سازی سطح قند خون برای ریکاوری عملکرد بالقوه ی سلولهای بتا در چارچوب درمان دیابت، تاکید دارد.

منبع:

https://medicalxpress.com/news/2020-09-common-diabetes.html