استویا: آیا عوارض جانبی دارد؟

 27 اکتبر 2017- استویا یک شیرین کننده‌ی بدون کالری است که حاوی steviol glycosides است. این ترکیبات از برگ گیاه Stevia rebaudiana استخراج و تصفیه می‌شود. بسیاری از افراد از استویا به جای شکر استفاده می‌کنند تا کالری مصرفی خود را کاهش دهند. در این مقاله ما به خطرات احتمالی و عوارض جانبی مرتبط با این شیرین کننده‌ی طبیعی می‌پردازیم.

استویا چیست؟

عصاره‌ی استویا از گیاه استویا گرفته شده و به شکل گرانول(دانه‌ای) یا قرص عرضه می‌شود. برگهای استویا حدود 200 برابر شیرین تر از شکر سفید هستند و مردم از قرنها پیش از آن بعنوان یک شیرین کننده‌ یا مکمل گیاهی استفاده می‌کردند. با این حال، اداره‌ی غذا و داروی آمریکا (FDA) درحال حاضر تنها steviol glycosidesرا بعنوان یک شیرین کننده ی مناسب و بی‌خطر برای انسان تایید کرده است. از آنجائیکه FDA، مصرف عصاره‌ی استویا و برگ استویا را تایید نکرده است کمپانی‌ها مجاز به عرضه‌ی این محصولات در بازار نیستند.

خطرات وعوارض جانبی احتمالی استویا

به گزارش FDA، میزان مجاز مصرف گلیکوزیدهای استویا برابر 4 میلی گرم به ازای هر یک  کیلوگرم از وزن بدن است. استفاده از استویای بسیار خالص به عنوان شیرین کننده‌ یا طعم دهنده‌ی غذا با عوارض جانبی همراه نیست، درحالیکه چندین مطالعه در چند دهه‌ی گذشته، عوارض جانبی بالقوه‌‌ای را برای استویا شناسایی کرده‌اند، اما اکثر این مطالعات بر روی حیوانات آزمایشگاهی انجام شده است و صحت بسیاری از آنان با آزمایشات بعدی رد شده است.

 عوارض جانبی بالقوه‌ی مرتبط با مصرف استویا عبارتند از:

 آسیب کلیوی

 استویا یک دیورتیک، که سرعت خروج آب و الکترولیت‌ها از بدن را از طریق ادرار افزایش می‌دهد. از آنجائیکه کلیه‌ها مسئول فیلتر کردن و تولید ادرار هستند، محققان ابتدا تصور می‌کردند مصرف طولانی مدت استویا می‌تواند به کلیه‌ها  آسیب وارد کند. مطالعات اخیر به این نتیجه رسیده‌اند که استویا ممکن است از تخریب کلیه‌ها جلوگیری کند. در مطالعه‌ای که در سال 2013 انجام شد محققان در یک آزمایشگاه دریافتند که استویا از رشد کیست در سلولهای کلیوی جلوگیری می‌کند.

علایم گوارشی

 به برخی از محصولات استویا sugar alcohols(الکل‌های پلی مری که ترکیبات کربوهیدراتی هستند که عامل کربونیل آنها به گروه الکل احیاء شده است) افزوده می‌شود که ممکن است علایم ناخوشایندی را در افرادی که به مواد شیمیایی بسیار حساس هستند، ایجاد کند. اگر چه حساسیت نسبت به قندهای الکلی (sugar alcohols) بسیار نادر است اما علایم آن عبارتند از: حالت تهوع، استفراغ، سوءهاضمه، نفخ، گرفتگی عضلات شکم و درد شکمی.

 مطالعات متعددی بر روی جوندگان و سلولهای انسان در محیط کشت انجام شده است که نشان می‌دهد استویول گلایکوزیدها دارای فواید بالقوه‌ی گوارشی هستند. استفاده از استویا به محدود کردن و کاهش اسهال و علایم سندرم روده‌ی تحریک پذیر (IBS) کمک می‌کند.

 بر اساس یک مرور جامع علمی در سال 2015، موارد بسیار کمی از آلرژی به استویا  گزارش شده است، هم FDA وهم کمیسیون اروپا نتیجه‌گیری نمودند که تعداد افرادی که به استویا حساسیت دارند و یا خطر واکنش آلرژیک به استویا در آنها وجود دارد، کم است.

هیپوگلایسمی یا افت قندخون

 اگر چه استویا ممکن است به کنترل قندخون در افراد مبتلا به دیابت کمک کند اما تصور می‌شود که مصرف طولانی مدت استویا یا مصرف زیاد از حد آن ممکن است سبب هیپوگلایسمی یا افت قند خون شود. از آن زمان تاکنون ثابت شده است که افت قندخون با مصرف استویا  به جز در افرادی با مقادیر بسیار پایین قندخون، بعید است.

 فشارخون پایین

 استویا به عنوان یک وازودیلاتور شناخته می‌شود و باعث گشاد شدن عروق و کاهش کلی فشار خون می‌شود. درحال حاضر محققان تنها جنبه‌های بالقوه مثبت استفاده از استویا را بررسی کرده‌اند. هر چیزی که به طور فعال فشارخون را کاهش می‌دهد می‌تواند بر اثر مصرف بیش از حد و یا طولانی مدت موجب بروز عوارض بهداشتی شود. افرادی که به فشارخون پایین مزمن مبتلا هستند، باید با پزشک خود در مورد استفاده‌ی دراز مدت از استویا مشورت کنند.

 اختلال در غدد درون ریز

 به عنوان یک استروئید، استویول گلیکوزیدها می‌توانند با هورمونهایی که توسط سیستم غدد درون ریز کنترل می‌شوند، تداخل داشته باشند. یک مطالعه در سال 2016 نشان داد سلولهای اسپرمی که در معرض استویول گلایکوزید قرار می گیرند، افزایش تولید پروژسترون را تجربه می‌کنند.

چه کسانی نباید از استویا استفاده کنند

 کسانیکه از داروهایی استفاده می‌کنند که ممکن است با استویا تداخل داشته باشد، باید قبل از مصرف محصولات استویا با پزشک خود مشورت کنند. برخی از افراد در معرض خطر بیشتری برای عوارض جانبی ناشی از مصرف منظم استویا هستند. این می‌تواند به دلیل تأثیر استویا بر کاهش قندخون و فشارخون باشد زیرا استویا مانند یک  دیورتیک عمل می‌کند.

 استویا همچنین با داروهای خاصی می‌تواند تداخل کند، بنابراین قبل از مصرف آن یا حتی خرید آن بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.

عواملی که ممکن است خطر عوارض جانبی استویا را افزایش دهد، عبارتند از:

·        بیماری فشارخون و داروهای فشارخون

·        بیماری کبدی و داروهایی که برای آن استفاده می‌شود

·        بیماری کلیوی و داروهایی که برای آن استفاده می‌شود

·        بیماری قلبی و داروهایی که برای آن استفاده می‌شود

·        داروهای تنظیم کننده‌ی هورمونها

·         استروئیدها

·         داروهای سرطان

فرمهای ناایمن استویا

5 گروه اصلی از استویول گلیکوزیدها در استویا وجود دارد. اگر چه بیشتر تحقیقات بر روی دو ترکیب عمده در استویا به نامهای Steviosideو rebaudioside A یا reb A تمرکز داشته اند. مطالعه‌ای که در سال 2016 با استفاده از نمونه‌های مدفوع انسان انجام گردید، نشان داد تمام فرم‌های این ترکیب احتمالاً برای استفاده‌ی عمومی ایمن هستند.

 با این حال، تحقیقاتی که از مصرف استویای کمتر تصفیه شده حمایت کند، همچنان محدود است. در نتیجه‌، سازمان غذا و داروی آمریکا مصرف برگهای استویا و عصاره‌ی خام آنرا، برای مصرف ایمن تأیید نکرده است. هم اکنون مکمل ‌ها وعصاره‌های استویا به طور فزاینده‌ای حاوی گرادینتهای تقلبی هستند که عمدتاً شیرین کننده‌های مصنوعی می باشند که خطرات بهداشتی آنها مشخص شده است. بنابراین مهم است محصولاتی را خریداری کنید که حداقل 95 درصد استویول گلیکوزید داشته وهیچ شیرین کننده‌ی مصنوعی در آن  بکار نرفته باشد.

مواد شیمیایی بالقوه مضر که در محصولات استویا یافت می‌شود، عبارتند از: مالتودکسترین، سدیم ساخارین، سدیم سیکلامات و آسپارتام.

استویا و بارداری

به زنان باردار توصیه می‌شود از مصرف دوزهای بالای استویا یا از مصرف بیش از حد استویا اجتناب نمایند، در دوزهای پایین بنظر نمی رسد که خوردن استویا سلامت مادر یا نوزاد را به خطر اندازد.

مطالعات انجام شده بر روی جنین موشهای صحرایی نشان داده است استویا بر نتایج بارداری و باروی تأثیر منفی ندارد و برای بافتهای جنین سمیتی در برندارد.

 با این حال، برخی ترکیبات تقلبی رایج که در مخلوط استویا یا فرمولهای استویا بکار می‌روند با خطرات جدی مرتبط هستند و ممکن است موجب نقایص مادرزادی شوند. مهمترین این ترکیبات تقلبی ساخارین می‌باشد.

دوزهای بالا یا مصرف طولانی مدت استویا ممکن است حاملگی را تشدید کند که این به دلیل افزایش حجم کار بر روی اندام‌هایی مانند کلیه‌ها، مثانه و قلب است.

 عوارض احتمالی بیش از حد محصولات استویا در دوران بارداری شامل: احساس ‌گرمای بیش از حد، کم آبی، افت فشارخون، یبوست، نارسایی کلیوی، خستگی، نوسانات خلفی، تهوع، گرفتگی و درد شکمی، استفراغ و افت قندخون است.

کلام آخر

محققان هنوز از تمامی خطرات مرتبط با استویا مطلع نیستند، یک مرور عملی در سال 2017 بر روی نتایج سلامت و عوارض مرتبط با شیرین کننده‌های بدون کالری، نشان داده است که مطالعات برای انجام یک قضاوت نهایی در مورد ایمنی کلی مصرف استویا کافی نمی‌باشند. با این حال، با توجه به محبوبیت استویا، چندین مطالعه‌ی بزرگ و جامع در حال انجام است.

در یک مطالعه‌ی اولیه در سال 2017، موشهای صحرایی با یک رژیم غذایی شامل تا 3.5  درصد استویا برای 40 روز تغذیه شدند، نتایج این مطالعه هیچ علامت بالینی از عوارض مصرف استویا را در موشها نشان نداد همچنین هیچ تغییر شیمیایی در خون آنها و عملکرد سلولی این موشها مشاهده نشد.

منبع:www.medicalnewstoday.com/articles/319837.php